پروفایل من
امیرحسین مومنی
تماس با من
نویسنده (های) وبلاگ
آرشیو وبلاگ
اصول مداحی به قلم حسین رسولی نویسنده: امیرحسین مومنی - پنجشنبه ۳٠ دی ۱۳۸٩

 

http://samcd.ir/ax1/104/1.jpg

 



آهنگ و موسیقی ( تعاریف  و اصطلاحات )

موسیقی یکی از هنرهای زیباست که از ابتدای خلقت در نهاد طبیعت مستور بوده است. آهنگ مرغان خوش نوا، ریزش آبشارها، لغزش آب جویباران و ... موسیقی ابتدایی بشر و اولین آموزگار انسان در آموختن این هنر بوده است. میل به موسیقی و آهنگ، کم و بیش در همه انسان‌ها وجود دارد. کمتر کسی را می‌توان یافت که تاکنون از موسیقی لذت نبرده باشد یا زیر لب اشعاری را زمزمه نکرده باشد، یا مجذوب صدای خوش و الحان زیبای آواز یا نغمه نشده باشد. با این حال هدف از آموزش و یادگیری موسیقی  و الحان در مداحی استفاده از آهنگ‌های مناسب با اشعار و ارائه مطلوب اشعار و مطالب و افزایش اثرگذاری در مستمع و کوتاه کردن مسیر در رسیدن به هدف نهایی می‌باشد. به طوری که اگر مداح با انتخاب بهترین اشعار و مطالب و با آمادگی بالای صدا از روی ناآشنایی شعر حماسی را در آهنگی غم‌انگیز وحزن آور  ارائه نماید نمی‌تواند تلاش‌هایش را به نتیجه منجر نماید و شاید هم نتیجه عکس بگیرد. در این راستا استاد مسلم موسیقی ایران محمدرضا شجریان می‌فرماید: غزل، مرهون موسیقی آوازی است. یعنی ماندگاری غزل در اذهان منوط به اجرای آن در آهنگی مناسب و مربوط می‌باشد.  در این مجال هدف ما ارائه و معرفی آهنگ ‌های کاربردی در مداحی‌ است که به عنوان بازوی حرکتی، مداح را در ارائه درست آموخته ها و اندوخته‌هایش یاری نماید.

تعریف موسیقی:

حال ببینیم موسیقی چیست و چه تعریفی دارد. موسیقی صنعت ترکیب اصوات و صداهاست به طوری‌ که خوشایند باشد و سبب لذت سامعه، انبساط و انقلاب روح گردد. بنا به تعریف فوق،پایه و اساس موسیقی صوت یا صداست که بدون آن موسیقی به وجود نمی‌آید. همانطور که اشاره شد موسیقی باید خوشایند باشد و شنونده پس  از شنیدن آن احساس لذت و آرامش خیال نماید که در غیر این صورت نمی‌توان نام موسیقی را بر آن صدا، ساز یا هر نوع ارتعاش دیگر نهاد.

در بخش اول آموزش موسیقی به بیان تعاریف ، اصطلاحات و واژه‌های متداول در موسیقی می‌پردازیم که بیشتر با آنها سروکار خواهیم داشت امید که مورد استفاده هنرجویان و مادحین گرامی قرار گیرد.

صدای موسیقی و غیرموسیقی: صدای موسیقی مانند صوت انسانی است یا صداهایی که از آلات موسیقی حادث می‌شود و صدای غیرموسیقی مثل صدای خش خش قلم یا زیر پا ماندن برگ خشک درختان در پاییز است.

موسیقی عملی و نظری: موسیقی عملی عبارت از نواختن سازی یا خواندن آوازی است که به طور عملی تجربه می‌شود. و موسیقی نظری شامل قواعدی است که بدان وسیله بتوانیم صداها و نوت‌ها را بنویسیم و آن‌ها را با یکدیگر ترکیب نماییم.

نوت: صداهای موسیقی را به وسیله علاماتی می‌نویسند که نوت نامیده می‌شود که به الفبای موسیقی معروف می‌باشد که تعداد آن هفت عدد می‌باشد و عبارتند از دو،    ر،   می،   فا،   سُل،   لا،   سی

گام: توالی هشت نوت موسیقی است که به ترتیب طبیعی دنبال یکدیگر قرار گیرد. چون عده نوت‌های موسیقی هفت عدد است همیشه نوت هشتم گام، اسم نوت اول گام را خواهد گرفت.

دو    رِ     می    فا     سُل     لا     سی     دو

مایه: اگر نوت‌های گام به ترتیب غیرمنظم دنبال هم واقع شود آن را مایه می‌نامیم. پس فرق گام با مایه این است که در گام نوت‌ها به ترتیب پیرو هم می‌آیند و در مایه این نظم و ترتیب حتمی  و لازم نیست.

دو     می     سُل    سی    رِ

دانگ: این واژه به کرات در بین خواص و عوام شنیده شده است به این ترتیب که فلان شخص صدایی شش دانگ دارد یا صدایش 2 دانگ بیشتر نیست. اما تعریف آن بدین صورت است که با تقسیم هر گام به دو قسمت، هر یک از قسمت‌ها تشکیل یک دانگ را می‌دهد. به عبارت دیگر هر دانگ شامل 2 پرده و یک نیم پرده است و فاصله بین دو دانگ یک پرده می‌باشد. پس صدای شش دانگ مستلزم صدایی است که بتواند 3 گام متوالی را در نوردد.

مقام: واژه مقام در مفهوم موسیقیایی ظاهراً برای نخستین بار توسط قطب‌الدین شیرازی ذکر شده که عبارت است از توالی ویژه‌ای از اصوات در ارتباط با لحن یا ملودی.

نغمه: عبارت است از توالی یک رشته اصوات موسیقی با امتدادهای مختلف که از شنیدن مجموع آن‌ها لذتی درک می‌شود.

آواز: مجموعه‌ای از نغمه‌هاست که با ریتم آزاد و برخی اوقات با وزن آمیخته و با میزان اجرا می‌گردد. آوازها در اصل قسمتی از دستگاه‌ها می‌باشند.

ردیف: ردیف در زبان فارسی به معنی پشت سرهم قرار گرفتن به طور منظم است در موسیقی دستگاهی نیز این واژه به همین معنی به کار برده می‌شود اکنون به ارائه چند تعریف مختلف از ردیف می‌پردازیم.

ردیف: در موسیقی دستگاهی به معنی پشت سر هم قرار گرفتن نغمه‌ها با نظم، منطق، زیباشناختی و فرهنگ خاص است.

ردیف: مجموعه‌ای الگویی آهنگ‌های سنتی موسیقی کلاسیک ایران با نظم و ترتیب ویژه‌ای است که آن را ردیف می‌نامند.

ردیف: مبنای آموزش و اجرای سنتی موسیقی کلاسیک ایران است و آموزش آن از طریق سنت شفاهی صورت می‌گیرد.

گوشه: جز کوچکی از موسیقی است که به تنهایی استقلال ندارد، اما هر گوشه به آهنگ خاص خوانده و نواخته می‌شود. گوشه‌ها نقش تغییر موقعیت و حالت را در دستگاه‌ها دارند. گوشه‌ها در ردیف معمولاً بعد از درآمد به ترتیب  از بم تا زیر نواخته می‌شوند و دستگاه‌ را به اوج می‌رسانند. قابل ذکر است که بعضی گوشه‌ها با تغییر گام و تغییر جزیی در لحن و صدا بین دستگاه‌ها و آوازهای مختلف مشترکند.

انواع گوشه‌ها:

1) گوشه‌های ریتمیک: این گوشه‌ها براساس وزن بخصوص اجرا می‌شوند مانند گوشه کرشمه دردستگاه شور و چهار پاره که با وزن واحد در دستگاه ماهور و گوشه حجاز آواز ابوعطا اجرا می‌شود.

2) گوشه‌هایی به نام محل: که به نام محل است که این گوشه‌ها در آنجا مرسوم بوده یا محل پیدایش گوشه‌ها آنجاست، مانند گوشه شوشتری در دستگاه همایون گوشه گیلکی از آواز دشتی.

3) گوشه‌هایی به اشخاص: به نام اشخاص در ردیف دستگاهی ثبت شده است. نصیرخانی، صادق‌خانی.

4) گوشه‌های توصیفی: مانند طرب‌انگیز، مهربانی، حزین و... .

نکته: تفاوت بین ردیف و گوشه این است که ردیف به عبارتی دستور زبان موسیقی ماست و گوشه‌ها در واقع مواد خام موسیقی هستند که اصول آن را بیان می‌کنند.

فرود: عبارت از پل ارتباطی بین درآمد و گوشه‌ای که در حال اجرای آن هستیم که با اجرای فرود به فضای اصلی دستگاه که درآمد معرف آن است مراجعت می‌شود.

دستگاه: پیشوند دستگاه قبل از هر اسم به معنی یک کل است که از جزئیات مختلف تشکیل می‌شود. و مانند دستگاه قضایی یا دستگاه رایانه. پسوند گاه در زبان فارسی بعد از هر فعل به معنی محل انجام آن فعل است مانند دانشگاه و خوابگاه.

اما مفهوم دستگاه در موسیقی معاصر ایران عبارت است از مجموعه‌ای از گوشه‌ها که براساس منطق درونی به طور سنتی کنار هم قرار گرفته‌اند و معمولاً دارای مُدهای خاص خود می‌باشند. دستگاه را همچنین می‌توان توالی قسمت‌های سازی و آوازی دانست که دارای یک فرم 5 قسمتی  متشکل از پیش درآمد، چهار مضراب، آواز، تصنیف و رنگ می‌باشد.

دستگاه‌های ایرانی: ماهور، سه‌گاه، چهارگاه، راست پنجگاه، همایون، شور و نوا.

آوازهای ایرانی: بیات اصفهان، بیات ترک، ابوعطا، افشاری، دشتی و بیات کرد.

درآمد: به معنی شروع ،که معرف فضای اصلی و ابتدایی هر دستگاه است.

نوت شاهد: نوتی است که بیش از نوت‌های دیگر تکرار می‌شود و آهنگ پیرامون آن دور می‌زند.

نوت ایست: نوتی است که آهنگ روی آن پایان می‌یابد.

مایه‌شناسی: هنر و قدرت شناخت مایه‌ای است که یک قطعه موسیقی در آن اجرا می‌شود به طور واضح یعنی شناخت دستگاه یا آوازی است که خواننده و نوازنده آن را اجرا می‌کند.

بدیهی است که با دانستن این اصطلاحات و تعاریف و آشنایی با آن‌ها پیشرفت آنچنانی در کار مداح رخ نخواهد داد بلکه می بایست با مراجعه با اساتید مجرب به یادگیری عملی گفته‌های فوق بپردازد و در عمل و با اجرای برخی از ردیف‌ها و گوشه‌های فوق به تجربه‌های  مستقیم خویش بیفزاید.

در ادامه مطالب و در شماره‌های بعدی به تفصیل در مورد دستگاه‌ها و آوازهای ایرانی و کاربرد آن در مداحی به ارائه مطالب مورد نظر خواهیم پرداخت. ان شاء ا...

 

منابع و مآخذ:

1. نظری به موسیقی / خالقی، روح‌اله-تهران: انتشارات محور، 1378.

2-ردیف آوازهای ایرانی/لشکری ، منوچهر-تهران: انتشارات چنگ 1382

3-ردیف آوازی موسیقی سنتی ایران به روایت محمود کریمی/ مسعودیه ، محمدتقی- تهران:

 موسسه فرهنگی –هنری ماهور1383

4. فصلنامه ماهور/ سال دوم، شماره 11، بهار 1380.

5. روزنامه جام جم/ ضمیمه 1981، شماره 138، اردیبهشت 1386.

6. سایت‌ها و منابع اینترنتی.

 

حسین رسولی

کارشناس امور اداری اداره کل تبلیغات اسلامی استان زنجان


لینک      نظرات ()      

مطالب اخیر
کلمات کلیدی وبلاگ
دوستان من
پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری پايگاه اطلاع رساني دفتر نماينده ولي فقيه در استان و امام جمعه بوشهر سازمان تبلیغات اسلامی صدا و سیماي جمهوري اسلامي ايران مركز بوشهر پايگاه داده هاي فرهنگي- ديني پایگاه اینترنتی حاج حامد شاکرنژاد واحد مرکزی خبر موسسه شميم نخلستان بوشهر و كانون قرآْن مسجد ابوالفضل علیه السلام دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) مؤسسه فرهنگي موعود شورای اسلامی شهر تهران شبکه آموزش سيما شبكه يك صدا و سيمای جمهوری اسلامی ايران شبكه جهاني جام جم رسانه بین الملل سیما آموزش نماز قرآن و عترت :: رادیو :: سرویس جهانی منتظرالمهدي مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت علیه السلام مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت علیه السلام 2 پايگاه تخصصى نهج البلاغه وابسته شميم انتظار خبرگزاری آينده روشن خبرگزاری قرآنی ايران كانون راهبردي، فرهنگي و آموزشی خیمه جامعه ی وبلاگ نویسان بوشهر تشكلهاي ديني و مراكز فرهنگي كشور 100 خاطره از شهدا || شهید چمران و ... جنبش عدالتخواه دانشجویی عصر انتظار دولت مهر آرشیو اخبار 20:30 یوزرنیم و پسورد نود 32 دنیای مجازی دانلود رایگان کتابهای کامپیوتری فقط عکس ..عکس ... عکس قالب های پرشین بلاگ جامعه ی وبلاگ نویسان بوشهر نسیــــــــم شمــال لغت نامه دهخدا گل آقا پایگاه مقاومت عاشقان ثارالله شیراز وب سایت امام خمینی ره آموزش نظامی پیامبر امید :: یا لثارات الحسین :: .::لاله های آسمانی::. پایگاه آموزشی خبری آی تی گل نرگس پایگاه آموزشی خبری آی تی گل نرگس دستمال آبی پایگاه عفاف و حجاب صفوف آهنین پارس تولز مرجع ابزار وبمستر ایران مرکز مشاوره ازدواج و خانواده من هنوز زنده ام باشگاه خبرنگاران جوان استان همدان کانون شاگردان شهداء استان بوشهر بچه های مشهد بسیجیان گمنام عطر ظهور پایگاه خبری دانشجویان دانشگاه آزاد کاشان عشق است خدا پایگاه مقاومت صاحب الزمان (عج) اردبیل پاینده باد جمهوری اسلامی ایران علمي فرهنگي عمار هرمزگان نوشته های ساکت ما و یاد ترانه یک گام تا رهایی تلنگر ماجراهای من ورایانه هبوط سروش 8 طاها نیوز طاها شیخیانی کلامی از فرزند کورش پایگاه اطلاع رسانی قاری امیرحسین توحیدی دفتر تمرین سید مهدی کمال آرا پرشین گیگ دکتر نادر چقاجردی .::. ايلام امروز ::. آکاایران ، آکا الکتریک ، آکاالکتریک كشتي كج ایستگاه صلواتی 2 ... خبرهای خبرگزاری ها و سایت ها ثبت سایت شما در فهرست سایتهای ایرانی پايگاه رسمي محمدرضا سرشار (رضا رهگذر) عشق - عقل - ایمان کامران نجف زاده - به نام آرام دل‌ها رو به جلو بچه حزب الهي هوانورد حرکت مداوم و رو به جلو با راهکارهای نوین سایت صنعت و دانش سازمان مدارس معارف اسلامي پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیة الله العظمی مکارم شیرازی محمدکاظم روحانی نژاد خبرنگار صداوسیما جهاد فی سبیل الله بر دوش همه ماست صدا و نما ناگفته های من وتو به رنگ حقوق تيتر - ایمان ندومی دشتي ها هیأت مذهبی محبان اهلبیت علیهم السلام شهرستان بوشهر هیئت جوانان منتظر مراغه *بیت الزهرا حاج سیدعزیزحسینی دشتی (عمدة الاخیار) گلچین مطالب لوکس فارسی شناخت رهبری پیامک های ادبی - بیشه مقالات عمران ومعماری پایگاه گسترش آراء و اندیشه‌های حضرت امام خمینی رحمة الله علیه شیعه تم.:. قالب مذهبی امام روح الله وب سایت شهید گمنام منتظر... بچه‌های قلم پایگاه اینترنتی خورشید آل یاسین دانشجویان دانشگاه صنعتی کرمانشاه ایران نامه صلی الله علی الباكین الحسین روضه رضوان وب سایت شهید گمنام وبلاگ سیاسی مذهبی رهروان ولایت فجر آزادی - شهیدان زنده اند باولایت زنده ایم گیلان ، استان زیبای من کامران نجف زاده خبرنگارقلبهای ما نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در امور اهل سنت ایرانشهر وبلاگ رسانه فدائیان عشق با ولایت تا شهادت جهان اسلام پایگاه وب شبکه آموزش سیمای جمهوری اسلامی ایران وب سایت شخصی خانم صاحب الزمانی .:: عطرنماز ::. بهشت دل انديشه قم راه ولایت سربازان آخرالزمان چاپ 5 ستاره پایگاه اطلاع رسانی سپاه عاشورا استان آذربایجان شرقی وبلاگ قرآنی تصاویر جدید حاج حامد شاکر نژاد بنیاد دعبل خزاعی پنل ارسال پیامک رایگان ایذه سلام انجمن بزرگ نیمباز گرگان پست ‌الکترونیک ایرانی 'چاپار' دانشجویان کارشناسی اطاق عمل اتصال ******************* Join پرندگان ایران ایران نامه پایگاه اطلاع رسانی دانشگاه نیوز ايمني- حفاظت دريايي- جستجو و نجات دريايي | سازمان بنادر و دریانوردی جنـبش پیامـکی +جهان 2014 ( ◠‿◠)+ اشک قلم سپهربلاگ سایت مشاغل ناصرون - رسانه مجازی جوانان مطالبه گر جنوب کشور ارزش های دفاع مقدس بیسیم چی عشق اول آخرم فقط خدا ☫ عَلِیٌّ وَلِیُّ الله ☫ اخبار فناوری اطلاعات شبکه دوستان بهشت من شبکه اجتماعی ادبیات جهان