پروفایل من
امیرحسین مومنی
تماس با من
نویسنده (های) وبلاگ
آرشیو وبلاگ
دورکــاری ، مزایـا و معــایب آن به قلم بهــرام سلیـمی پـرمهـر در سپهر ایرانی نویسنده: امیرحسین مومنی - دوشنبه ٢٠ تیر ۱۳٩٠

 

http://www.javanonline.ir/Images/News/Larg_Pic/29-9-1389%5CIMAGE634284735315977500.jpg


 

چکیده :

       در این مقاله ابتدا دورکاری و دورکار تعریف می شود. سپس مزایای و معایب  سازمانی، فردی، اقتصادی و اجتماعی دورکاری بررسی می شود. در ادامه نیز به مشاغل مناسب و نامناسب دورکاری اشاره می گردد. تاریخچه دور کاری و شیوه های مختلف آن ، دیگر مطالب این مقاله را تشکیل می دهند.


مقدمه :

      دورکاری از سال های دور وجود داشته و با ورود فناوری اطلاعات ( اینترنت ، اینترانت و ... ) به عرصه زندگی بشر همزمان با آن دورکاری هم بطور چشمگیری توسعه یافته است. تاریخ دورکاری جدید مبتنی بر ابزارهای رایانه ای از سـال 1970 شروع شده است. دولت ها و شرکت های بزرگ صنعتی جهان که به دنبال افزایش بهره َوری و افزایش ارتقاء کیفیت زندگی کارکنان خود هستند، از این پدیده استقبال زیادی کرده و منافع زیادی را نصیب خود و کارکنانشان نموده اند. با این وجود متوسط دورکاری در جهان کمتر از 5 درصد و فقط در امریکا به علت وجود شرکت های رایانه ای که با فلسفه کاری آنها دورکاری ، تطابق زیادی دارد ، بیشتر است.

      دورکاری در اروپا نیز از سال 1980  بدنبال شیوع بیکاری شروع شده است. پیش بینی می شود که در چند سال آینده، دورکاری به عنوان بخشی از گسترش اقتصاد جهانی شبکه ای و رشد وسیع سازمان ها به سرتاسر بخش ها و مشاغل دیگر سرایت کند. هم اکنون بسیاری از شرکت‌ها و سازمان های بزرگ دنیا از این رویکرد بهره می‌گیرند و یافته‌ها نشان می دهد که چه برای حال حاضر و چه برای آینده، موردتوجه جدی سازمان ها قرار گرفته است.

      فلسفه وجودی دورکاری آوردن محل کار نزد کارکنان است. الگوهای سنتی روش کار، محل کار، زمان کار  و سازمان ها و نگرشهای کارفرماها  بدنبال پیشرفت سریع فناوری اطلاعات و ارتباطات درحال گسست و پوست اندازی است. دریکی دو سال اخیر در سراسر جهان کاربران اینترنت افزایش خیره کننده ای داشته اند. در اواسط دهه آینده به احتمال زیاد این کاربران رشد میلیاردی خواهند نمود.

      نمونه‌های عملی موفق دورکاری در اقصی نقاط جهان نشاندهنده عملی بودن استفاده از این مهم در کشور می‌باشد اهمیت پرداختن به این مقوله برای ما ایرانیان بسیار مهم است ، چرا که با توجه به وضعیت بزرگراهها و ترافیکی که در سطح شهرهای بزرگ‌مان وجود دارد ، با ایجاد تسهیلات و حتی پاداش و تشویقهایی می‌توان کارمندان را به انجام کار در محیط خانه و ارسال نتیجه به دفتر با استفاده از امکانات و تسهیلاتی که فناوری اطلاعات در اختیارمان قرار داده سوق می­داد . و از طرفی دیگر به علت وجود نیروی زیاد جوان بیکار در کشور نقش این نوع کار در ایجاد کار و استفاده از پتانسیل کاری آنها بسیار حائز اهمیت است .

      دورکاری پیشینه و سابقه درخشانی در خیلی از کشورهای دنیا دارد. به نوعی که در آمریکا، فنلاند و خیلی از کشورهای اروپایی اجرا شده است. البته این طرح درآمریکا و فنلاند موفقیت قابل توجهی داشته است، با این تفاوت که شرایط دورکاری در این کشورها بدین گونه نیست که کارمند برود در خانه بنشیند و تحرکی نداشته باشد. بلکه کارمند ممکن است به ماموریت های اداری و فضاهای جغرافیایی خاصی برود، به شهرهای دیگر سفر کند و در عین حال کاری که به او محول شده را انجام دهد. اگر این کشورهـا در دورکـاری مـوفق بوده اند بدین علت است که آنها کارمـند دورکار را این گونه تلقی می کنند نه اینکه کارمند برود درون خانه اش بنشیند و کار اداری محوله را انجام بدهد.

      اگر بخواهیم استناد قانونی برای دورکاری در کشورمان داشته باشیم در مواد36، 37 و 38 قانون خدمات کشوری به نوعی به دورکاری اشاره شده است و بر این موضوع تاکید شده که کارمند موظف است 44 ساعت کار را در هفته ارائه بدهد که می تواند بخشی از آن را خارج از محیط اداره انجام بدهد. این رفتار قانونی است و قانون خدمات کشوری هم این اجازه را داده که بخشی از کار کارمند در خارج از محیط اداره باشد. حالا این محیط می خواهد منزل باشد یا در هر فضای دیگری انجام بشود. هدف از ارایه آیین نامه دورکاری این بوده که باید بهره وری افزایش یابد. به عبارت بهتر هدف از آن چیزی که طراحی شده، افزایش بهره وری، انعطاف کاری و کاهش حجم رفت و آمد کارکنان بوده است.

تعریف دورکاری و دور کار

دورکاری، همان کار از راه دور یا کار در منزل است که به لاتین tele home working یا working tele یا telecommuting گفته می شود.

دورکاری روش انجام کاری است که به کارکنان اجازه می دهد تمام یا قسمتی از کارشان را خارج از محیط کاری انجام دهند یعنی افراد می توانند از خانه شان, از یک مرکزارتباط از راه دوردر نزدیکی خانه شان یا از محل کار دیگری وظایف کاریشان را انجام دهند (مجله کانکشنزسپتامبر ۲۰۰۴).

استفاده از رایانه و ارتباطات راه دور به منظور تغییر موقعیت جغرافیایی محل کار و انجام وظایف شغلی (کمیسیون اروپا).

شکلی از کار است که در محلی دورتر از اداره مرکزی با استفاده از تسهیلات ارتباطی انجام می شود. (ilo در سال 1990)

نوعی سازمان دهی، و ترتیباتی از انجام کار است که سازمان ها برای فرصت کار کارکنان در منزل یا مراکز کار از راه دور به وجود می آورند.

دورکاری  یک روش و سبک انجام کار است که سازمان ها می توانند با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات مانند خدمات ارتباطی رایانه ای(اکسترانت، اینترانت، اینترنت یا...) ، مودم، پست الکترونیکی، پیام های فوری (مسنجر)، موبایل، تلفن ثابت، فاکس و... ؛ به کارکنان اجازه می دهد تمام یا قسمتی از کارشان را خارج از محل سازمان یا شرکت خود انجام دهند.

 

آنچه از تعاریف بالا اثبات می شود این است که در واقع دو عامل باعث می شود تا ما بحث دور کاری را مطرح کنیم . یکی تولید و پیشرفت  ابزارها و نرم افزار های ارتباطی و اداری مانند کامپیوترها ، شبکه ها و نرم افزارهای ارتباطی و دیگری بوجود آمدن این نگرش که، کار کارمند مهم است نه حضورش.

   دورکاری به معنای عدم حضور همیشگی در اداره نیست و گاهی لازم است افراد در ادارات نیز حضور داشته باشند.

     در ایام دورکاری  سازمان ها می توانند به کارکنان خود چه در خانه یا هر کجای دیگر دسترسی داشته باشند. متقابلا کارکنان نیز قادرند با سازمان خود، ارتباط برقرار کنند.

     در دورکاری، کارکنان برای انجام وظایف محوله، خانه خود را تبدیل به دفترکار می کنند. آنان با استفاده از ابزارهای نوین ارتباطی و بدون در نظر گرفتن فاصله فیزیکی خود با سازمان  ،وظایف محوله را انجام می دهند.

   در دورکاری، دورکاران وظایف خود را به طور مستقل و بدون دخالت دیگران به صورت پاره وقت یا تمام وقت انجام می دهند. در دورکاری محل کار و ساعت کار کارکنان از انعطاف پذیری بالایی برخوردار است. این شیوه کاری در دهه 70 میلادی در پی مطالعات و تحقیقات jack niles ظهور نمود. امروزه دورکاری (teleworking) شیوه کاری رایج در بسیاری از کشورهای توسعه یافته دنیا محسوب می‌گردد.

      دورکار به آن دسته از کارمندان  اطلاق می شود که بتوانند خدمات خود را به صورت خارج از محیط کاری و اداری از طریق فناوری ارتباطات و اطلاعات و ارتباطات رادیویی(مخابراتی)ارائه کنند به شرط آنکه آسیبی به کیفیت و کمیت کار وارد نشود.

    ملزومات انجام کار مانند اسناد، نقشه ها، طرح ها، تجهیزات فنی و تخصصی و... توسط سازمان ذیربط برای وی پیش بینی و تامین می شود و در محل انجام دورکاری(منزل وی یا هر کجای دیگر) در اختیار او قرارداده می شود.

 

مزایای سیستم دورکاری :

  عامل اصلی مطرح شدن بحث دور کاری در سازمانها ،  مزایا و منافعی است که این سیستم در ابعاد سازمانی ، فردی و جامعه  به ارمغان می آورد کـه در ذیل بطور اجمـالی به بخـشی از آنها می پردازیم.

کاهش چشم گیر هزینه های مختلف زمانی و مالی بخصوص هزینه های رفت و آمد

در صورتی که کارمند در دستگاه دولتی باشد از هزینه‌های محیط مانند آب ، برق ، تلفن ،تجهیزات ، فضا ، خدمات رفاهی ، ارتباطات و دیگر امکانات استفاده می‌کند که برای دولت هزینه‌های قابل توجهی را تحمیل می کند .

سازمان هایی که روش دورکاری را انتخاب می کنند، صرفه جویی های زیادی در مصرف هزینه های مزبور خواهند داشت. بنابراین، دور کاری سازمان ها قادر می سازد تا در هزینه های خود صرفه جویی شایانی نمایند.

دورکاری در بیشتر موارد، استخدام نیروی انسانی و درنتیجه هزینه های پرسنلی را کاهش می دهد. همچنین میزان بالای هزینه های مربوط به امور جاری کارکنان(بودجه و هزینه های پرسنلی) را به نحو چشمگیری کاهش می دهد.

    زمانی که ناگزیر در رفت و آمد روزانه به محل کار تلف می شود، حالا می تواند برای نگهداری از فرزندان و والدین پیر و ...  سپری شود.

افزایش بهره وری و رضایت شغلی بدلیل افزایش کارآیی کارمند

    تجارب کشورهایی که نظام دورکاری را اجرا کرده اند، نشان می دهد که دورکاری، بهره وری درسازمان ها را تا40 درصد افزایش داده است

    کارمندان دورکار سـاعات بیشتر و طولانی­تری را صرف انجام وظایف خود می­کنند چون هم برای کارمندان دورکار و هم برای سازمان ها ، در مصرف هزینه ها و زمان رفت وآمد صرفه جویی زیادی صورت می گیرد.

    مشکلات ایاب و ذهاب اثر بسیار منفی بر روی راندمان کاری دارد و  اجرای طرح دورکاری موجب خواهد شد که از استرس ها و بسیاری از مشغولیت های فکری کارمندان کاسته و شرایط مناسب جهت انجام کار در محیطی آرام و امن برای آنها فراهم شود که نهایتا موجب افزایش راندمان و کارآیی کارمند خواهد شد.

قدرت سازمان ها در انتخاب بهینه نیروی کار افزایش می یابد.

شلوغی بیش از حد محل های کار کاهش می یابد.

نیاز به ساختمان های بزرگ و ادارات عریض و طویل ، پارکینگ و... کاهش می یابد.

 غیبت کارکنان کاهش می یابد

    غیبت کارکنان بطور محسوس کاهش خواهد یافت . چرا که برای آنـها ، ساعات کاری تمام طول شبانه روز بوده است و میتوانستند وقت خود را به گونه ای تنظیم کنند که نهایتاً «کارمحوله» انجام شود .

تسهیل در انجام اموری که باید به صورت محرمانه انجام گیرند.

دورکاری موجب احیاء خلاقیت کارمندان می شود.

 احساس مسئولیت کارمندان در صورت اجرای طرح دورکاری بیشتر خواهد شد . 

  امکان تقسیم بار خانواده بر دوش همه اعضا است  و البته این موضوع نیز نیازمند فرهنگ سازی  است .

 کار از راه دور محدودیتهای زمانی و مکانی را از سر راه بر می دارد. کارمند دور کار می تواند هم امورات محوله را انجام دهد و در بهترین و خوش آب و هوا ترین مناطق زندگی کند از حاشیه شهرها تا مناطق ییلاقی کوهستانها.

 گسترش حق انتخاب شغل و کار. کارمند هر شرکت یا سازمانی که دوست دارید باشید، دیگر جا و مکان ملیتش فرق نمی کند.

 بکارگیری کارکنان با محدودیت ها و مشکلات خاص فیزیکی (معلولین و ...)

    با دورکاری برای کسانی که ناتوانی یا بیماری خاصی جسمی و روحی دارند ، موقعیت کاری، آموزش و ارتباطات اجتماعی فراهم می شود. این گونه افراد در منزل با سرپرستی پدر، مادر، سرپرست، پرستار و... از عهده انجام کار و وظایف بر می آیند.

 شایسته سالاری و عدالت اجتماعی

       قدرت انتخاب سازمان ها برای انتخاب بهینه نیروی کار مورد نیازشان زیاد می شود زیرا تا دیروز سازمان ها ناگزیر بودند کار را به یکی از متخصصان همان شهر (یا منطقه جغرافیایی) بسپارند اما امروز می توانند کار را به طریق از راه دور به هر متخصصی که توانایی ها و قابلیت های بیشتری دارد بسپارند که این همان شایسته سالاری است. به این ترتیب موقعیت های کاری یکسانی نیز برای همه جدای از محل و موقعیتشان به وجود می آید که این راستا عدالت اجتماعی است.

 کاهش رشد جمعیت شهر های بزرگ

     از هجوم نیروی کار به شهرهای بزرگ برای دستیابی به موقعیت های کاری بهتر کاسته می شود.

 تقویت انگیزه :

     دورکاری، موجب تقویت روحیه اعتماد به نفس و خود اطمینانی کارکنان می شود ، زیرا، دورکاران در ایام دورکاری به طور نسبتا مستقل کار می کنند. به علاوه، دورکاران تمایل دارند به اعتماد مدیر یا کارفرمای خود در محول نمودن کار مستقل(دورکاری) به آنان، پاسخ مثبت دهند.

کاهش ترافیک های درون شهری و مشکلات ناشی از آن مثل آلودگی هوا و محیط زیست.

 کاهش نیاز به راه سازی و گسترش بزرگراه ها

ایجاد فرصتی مناسب برای اشتغال زنان

      در بسیاری از خانواده ها بخصوص در خانواده های ایرانی کار زن در خارج از خانه به دلایل مختلف امکان پذیر نیست. بدین ترتیب ،کار از راه دور فرصت مناسبی را برای اشتغال زنان فراهم می کند0

 انعطاف پذیری

      نظام دورکاری، سبکی از انجام کار با انعطاف پذیری بالا می باشد  چون ساعات انجام کار کارکنان منحصر و محدود به اوقات اداری نخواهد شد. دورکاری اجازه می دهد تا کارکنان برای انجام حجم معینی از کار، بدون نیاز به اوقات کاری محدود و تردد فراوان به سازمان از عهده انجام آن برآیند. دورکاری، به کارکنان فرصت می دهد که برای انجام کاردر خانه یا هرمحل دیگر، با برنامه ریزی شخصی، آزادی عمل داشته باشند. همچنین دورکاری به کارکنانی که در اوقات کار و حرفه تمایل به استراحت دارند، فرصت می دهد برای نیل به این خواسته به کار توام با استراحت (دورکاری) اشتغال ورزند. همانند مورد بالا، برای کارکنان زن که نیاز به استراحت بیشتری دارند و تمایل به گرفتن مرخصی زایمان دارند، دورکاری فرصت مناسبی می باشد.

 کاهش قیمت زمین ، ساختمان یا اجاره محل

  کاهش اختلال در زندگی

    نظام دورکاری، یک نظام موثر برای ایجاد انعطاف در زندگی کارکنان است. در این نظام، کارکردن در قالب معین برای امور زندگی، شغل سازمانی و مشاغل دیگر را مهیا می کند

 ایجاد تعادل درکار و زندگی خانوادگی

      اگرچه قرار است در نظام دورکاری، کارکنان دورکار ساعات بیشتری را صرف کار موثر نمایند، اما، درصورت انجام این هدف، بازهم فرد دورکار می تواند بین کار و زندگی خود تعادل مناسبی برقرار کند. مثلا برای دیدن اقوام و نزدیکان خود برود، خریدهای روزمره خانه را انجام دهد، مسئولیت های بیشتری در خانه برعهده بگیرد، درانجام امور خانوادگی مشارکت بیشتری داشته باشد و...

 کاهش حجم ترافیک

     کاهش رفت و آمد دورکارها آن هم در ساعات پر رفت و آمـد میتواند موجب تسهیل و راحتی جریان ترافیک و نهایتاً پاکیزگی محیط زیست و هوا شود .

رهایی از بیکاری پنهان 

       دورکاری می تواند کارکنان فعال را از بیکاری های پنهانی که در هنگام کار در محل سازمان گریبان آنان را گرفته است، رهایی بخشد و به جای آن، از فرصت های اشتغالی که درهر نقطه از کشور خود یا حتی جهان خواهند یافت، بهره مند شوند. 

 

مشکلات سیستم دورکاری :

     دورکاری در کنار مزایاهایی که دارد یک سری تبعات هم دارد که البته به اندازه کافی خیلی ها روی مزایای آن بحث کرده اند، اما آن چیزی که به چشم نمی آید بحث روی معایب و مشکلات این سیستم کاری است که در ذیل فهرست وار به تعدادی از این مشکلات اشاره می شود:

عدم آشنایی مدیران با مزایا و کاربردهای دور کاری

عدم وجود دوره های آموزشی با موضوع دورکاری و دیگر موضوعات مربوطه  

عدم آشنایی مدیران با سیستم های نوین اطلاعاتی و ارتباطاتی و موضوعات  ict

 بی ثباتی و نامطمئن بودن و کمبود شبکه های ارتباطی اینترنتی،  آی.تی، سیستم های الکترونیکی و نرم افزارهای لازم

هزینه بالای بهره برداری از خطوط ارتباطی و اطلاعاتی

هزینه نسبتا بالای نصب تجهیزات سخت افزاری

ناکارایی و دانش اندک کارکنان بخش it

ضعف زبان خارجی اکثر افراد

نبود ضوابط و مقررات شفاف و روشن برای سیستم دورکاری 

 در طرح دورکاری کارمند دورکار وسایلی که در دستگاه با آن کار می‌کند را باید به خانه ببرد که این موضوع نیز به نوبه خود مشکلات قانونی دارد

عدم امکان دورکاری برای برخی از پستهای سازمانی

موارد قانونی در نحوه پرداخت اضافه کاری ، مزایای بیشتر افراد دورکار و رهایی از قید و بندهای اداری و نحوه استفاده از مرخصی ها توسط دورکار

یکی دیگر از نقاط منفی این سیستم نبود نظارت است. یعنی ما سازو کارهای لازم را برای نظارت بر کار کارمند دور کار نداریم. نحوه نظارت بر کار مقداری مشکل است. هر چند در بحث دورکاری سیستم پاداش و تشویق و تنبیه بر اساس میزان کاری است که فرد ارائه می دهد ولی کیفیت کار یکی از مهمترین بحث هایی است که در نظر می گیرند. البته موضوعات دیگر که لازم است برعملکرد کارمند نظارت های سازمانی و درون سازمانی وجود داشته باشد در دورکاری خیلی انجام نمی شود.

از نقاط منفی دیگر این سیستم که خیلی مطرح می شود این است که کارمندان جای دیگری کار دیگری را می پذیرند و همزمان با کار اداره مطبوع شان کار آنجا را هم با یک قیمت پایین تر انجام می دهند و در نهایت به بازار اشتغال لطمه می زنند .

 نکته مهم دیگر بحث امنیت اطلاعات است. به هر حال اگر در شبکه های اینترنتی اطلاعاتی باشد که به نوعی محرمانه یا گران قیمت باشد و قرار باشد این اطلاعات در شبکه اینترنتی قرار بگیرد، آسیبی به این اطلاعات وارد می شود زیرا احتمال فاش شدن این اطلاعات انگیزه ای برای شیطنت ها می شود.

 

مشاغلی که برای دورکاری مناسب اند :

   انجام هرکار یا وظیفه ای در نظام دورکاری میسر نیست. مشاغلی که نتیجه محورباشند ، زمان محور نباشند ،  ارباب رجوع نداشته و نیاز به حضور مستمر کارمند در محل کار نداشته باشند ، مشمول دورکاری هستند ، نظیر :

مشاغل مطالعاتی و پژوهشی

مشاغل کامپیوتری و آی تی مثل برنامه نویسی، طراحی صفحات وب، طراحی گرافیکی، انیمیشن سازی، حروفچینی

مشاغل مترجمی، نویسندگی، فروش و بازار یابی، مشاوره، حسابداری ، ویراستاری، تولید محتوای چندرسانه‌ای و…

کارهای طراحی و محاسبات در علوم مهندسی

آموزش و تدریس ازراه دور (از طریق ویدئو کنفرانس، اینترنت)

کارهایی که در حوزه هایی مانند امور دفتری، بانکداری، مدیریت، نظارت، پشتیبانی و... قراردارند.

 

مشاغلی که برای کار از راه دور مناسب نیستند

کارهای عملی و اجرایی مثل آتش نشانی، پلیس، کار آزمایشگاهی، دندانپزشکی، اورژانس پزشکی و…

در اموری که نیازمند روبرو شدن مستقیم با مدیر، مشتری یا مخاطب ضروری باشد.

زمانی که نظارت مستمر و شدید بر کار ضروری است.

زمانی که احتمال وقوع پیشامدهای اضطراری بالاست یا هزینه وقوع پیشامد اضطراری زیاد است مثل مسئولیت نیروگاه اتمی، مسئولیت ماشین آلات در خط تولید انبوه

کارهایی که ارتباط مداوم و مستقیم با تعداد زیادی از کارکنان یک ضرورت است.

اموری که محرمانه بوده و مراجعه دائمی به آن ها لازم است.

 

فهرست منابع و ماخذ :

مونیکا بلیک ، ترجمه نادر نقشینه ، دورکاری‌ برای‌ کتابداران‌ و اطلاع‌رسانان ، مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران ، چاپ اول ، تهران ، 1380

سید علیرضا حجازی ، مشارکت فناوری اطلاعات در کارآفرینی ، منتشر شده در سایت راهکار مدیریت ، 1385

باتمان قلیچ، ایثار . دورکاری (کار از راه دور): مزایا و راهکارها. منتشر شده در سایت راهکار مدیریت  1388

عابدی، رحیم. 1380. نقش کارآفرینان در تحول خلاق سازمانهای اداری. مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه ارومیه دوره اول، پاییز 1.

عباسی، محمدرضا ، انقلاب فراگیر کار الکترونیکی ، 1390

 تارجا فیلاتف. ترجمه علی‌حسین قاسمی ، از دورکاری تا کار الکترونیکی ـ سازماندهی انسانی کار.. مجله الکترونیکی پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران 1385

سهرابی بهمن ، دورکاری: مفاهیم و فرآیند برنامه ریزی ، مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران ، تهران ، 1382

جلالی  علی اکبر ، دورکاری، بایدها و نبایدها  ، ماهنامه تحلیلگران عصر اطلاعات ، تهران ، 1389/12/01

سایتهای ذیل:

www.teleworkrecruiting.com

www.telework.gov

www.teleworkva.org

www.parset.com/news/keywords

 

 

بهــرام سلیـمی پـرمهـر

کارشـناس طرح و برنامه اداره کل تبلیغات اسلامی استان اردبیل

 

 

لینک      نظرات ()      

مطالب اخیر
کلمات کلیدی وبلاگ
دوستان من
پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری پايگاه اطلاع رساني دفتر نماينده ولي فقيه در استان و امام جمعه بوشهر سازمان تبلیغات اسلامی صدا و سیماي جمهوري اسلامي ايران مركز بوشهر پايگاه داده هاي فرهنگي- ديني پایگاه اینترنتی حاج حامد شاکرنژاد واحد مرکزی خبر موسسه شميم نخلستان بوشهر و كانون قرآْن مسجد ابوالفضل علیه السلام دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) مؤسسه فرهنگي موعود شورای اسلامی شهر تهران شبکه آموزش سيما شبكه يك صدا و سيمای جمهوری اسلامی ايران شبكه جهاني جام جم رسانه بین الملل سیما آموزش نماز قرآن و عترت :: رادیو :: سرویس جهانی منتظرالمهدي مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت علیه السلام مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت علیه السلام 2 پايگاه تخصصى نهج البلاغه وابسته شميم انتظار خبرگزاری آينده روشن خبرگزاری قرآنی ايران كانون راهبردي، فرهنگي و آموزشی خیمه جامعه ی وبلاگ نویسان بوشهر تشكلهاي ديني و مراكز فرهنگي كشور 100 خاطره از شهدا || شهید چمران و ... جنبش عدالتخواه دانشجویی عصر انتظار دولت مهر آرشیو اخبار 20:30 یوزرنیم و پسورد نود 32 دنیای مجازی دانلود رایگان کتابهای کامپیوتری فقط عکس ..عکس ... عکس قالب های پرشین بلاگ جامعه ی وبلاگ نویسان بوشهر نسیــــــــم شمــال لغت نامه دهخدا گل آقا پایگاه مقاومت عاشقان ثارالله شیراز وب سایت امام خمینی ره آموزش نظامی پیامبر امید :: یا لثارات الحسین :: .::لاله های آسمانی::. پایگاه آموزشی خبری آی تی گل نرگس پایگاه آموزشی خبری آی تی گل نرگس دستمال آبی پایگاه عفاف و حجاب صفوف آهنین پارس تولز مرجع ابزار وبمستر ایران مرکز مشاوره ازدواج و خانواده من هنوز زنده ام باشگاه خبرنگاران جوان استان همدان کانون شاگردان شهداء استان بوشهر بچه های مشهد بسیجیان گمنام عطر ظهور پایگاه خبری دانشجویان دانشگاه آزاد کاشان عشق است خدا پایگاه مقاومت صاحب الزمان (عج) اردبیل پاینده باد جمهوری اسلامی ایران علمي فرهنگي عمار هرمزگان نوشته های ساکت ما و یاد ترانه یک گام تا رهایی تلنگر ماجراهای من ورایانه هبوط سروش 8 طاها نیوز طاها شیخیانی کلامی از فرزند کورش پایگاه اطلاع رسانی قاری امیرحسین توحیدی دفتر تمرین سید مهدی کمال آرا پرشین گیگ دکتر نادر چقاجردی .::. ايلام امروز ::. آکاایران ، آکا الکتریک ، آکاالکتریک كشتي كج ایستگاه صلواتی 2 ... خبرهای خبرگزاری ها و سایت ها ثبت سایت شما در فهرست سایتهای ایرانی پايگاه رسمي محمدرضا سرشار (رضا رهگذر) عشق - عقل - ایمان کامران نجف زاده - به نام آرام دل‌ها رو به جلو بچه حزب الهي هوانورد حرکت مداوم و رو به جلو با راهکارهای نوین سایت صنعت و دانش سازمان مدارس معارف اسلامي پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیة الله العظمی مکارم شیرازی محمدکاظم روحانی نژاد خبرنگار صداوسیما جهاد فی سبیل الله بر دوش همه ماست صدا و نما ناگفته های من وتو به رنگ حقوق تيتر - ایمان ندومی دشتي ها هیأت مذهبی محبان اهلبیت علیهم السلام شهرستان بوشهر هیئت جوانان منتظر مراغه *بیت الزهرا حاج سیدعزیزحسینی دشتی (عمدة الاخیار) گلچین مطالب لوکس فارسی شناخت رهبری پیامک های ادبی - بیشه مقالات عمران ومعماری پایگاه گسترش آراء و اندیشه‌های حضرت امام خمینی رحمة الله علیه شیعه تم.:. قالب مذهبی امام روح الله وب سایت شهید گمنام منتظر... بچه‌های قلم پایگاه اینترنتی خورشید آل یاسین دانشجویان دانشگاه صنعتی کرمانشاه ایران نامه صلی الله علی الباكین الحسین روضه رضوان وب سایت شهید گمنام وبلاگ سیاسی مذهبی رهروان ولایت فجر آزادی - شهیدان زنده اند باولایت زنده ایم گیلان ، استان زیبای من کامران نجف زاده خبرنگارقلبهای ما نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در امور اهل سنت ایرانشهر وبلاگ رسانه فدائیان عشق با ولایت تا شهادت جهان اسلام پایگاه وب شبکه آموزش سیمای جمهوری اسلامی ایران وب سایت شخصی خانم صاحب الزمانی .:: عطرنماز ::. بهشت دل انديشه قم راه ولایت سربازان آخرالزمان چاپ 5 ستاره پایگاه اطلاع رسانی سپاه عاشورا استان آذربایجان شرقی وبلاگ قرآنی تصاویر جدید حاج حامد شاکر نژاد بنیاد دعبل خزاعی پنل ارسال پیامک رایگان ایذه سلام انجمن بزرگ نیمباز گرگان پست ‌الکترونیک ایرانی 'چاپار' دانشجویان کارشناسی اطاق عمل اتصال ******************* Join پرندگان ایران ایران نامه پایگاه اطلاع رسانی دانشگاه نیوز ايمني- حفاظت دريايي- جستجو و نجات دريايي | سازمان بنادر و دریانوردی جنـبش پیامـکی +جهان 2014 ( ◠‿◠)+ اشک قلم سپهربلاگ سایت مشاغل ناصرون - رسانه مجازی جوانان مطالبه گر جنوب کشور ارزش های دفاع مقدس بیسیم چی عشق اول آخرم فقط خدا ☫ عَلِیٌّ وَلِیُّ الله ☫ اخبار فناوری اطلاعات شبکه دوستان بهشت من شبکه اجتماعی ادبیات جهان