پروفایل من
امیرحسین مومنی
تماس با من
نویسنده (های) وبلاگ
آرشیو وبلاگ
ایران شناسی پر کار و برجسته / نوید نوربخش نویسنده: امیرحسین مومنی - شنبه ۱٠ اردیبهشت ۱۳٩٠

 

http://www.ngdir.ir/Data_SD/GeoportalInfo/Subjects/Pics/1mow.jpg

 



نگاهی به زندگی و آثار استاد ایرج افشار


ایرج افشار پژوهشگر، ایران‌شناس و کتاب‌شناس برجسته و فرزند دکتر محمود افشار  در 16 مهر 1304 در تهران متولد شد.

ایرج افشار تحصیلات ابتدایی را در دبستان «زرتشتیان» و «شاپور تجریش» به انجام رساند. سپس وارد دبیرستان فیروز بهرام شد و در سال ۱۳۲۴ گواهینامه دبیرستانی را در رشته ادبی اخذ نمود. از سال ۱۳۲۴ تا ۱۳۲۸ در دانشکده حقوق دانشگاه تهران در رشته قضایی تحصیل کرد و رساله خود را با عنوان «اقلیت‌ها در ایران» ارائه کرد.

 در سال ۱۳۲۹ به عنوان دبیر در دبیرستان‌های تهران شروع به تدریس کرد. در سال ۱۳۳۰ به تشویق محمدتقی دانش پژوه به کتابداری در کتابخانه دانشکده حقوق دانشگاه تهران پرداخت. در سال ۱۳۳۱ مجله «فرهنگ ایران زمین» را بنیان گذارد. همکاران وی در تأسیس این مجله عبارت‌ بودند از: از محمدتقی دانش‌پژوه، منوچهر ستوده، مصطفی مقربی، عباس زریاب خویی.

او همچنین از سال ۱۳۳۷ به تدریس در دانشسرای عالی وابسته به دانشگاه تهران پرداخت. در سال ۱۳۴۱ به ریاست کتابخانه ملی ایران رسید و در سال ۱۳۴۲ ریاست مرکز تحقیقات ایران‌شناسی دانشگاه تهران را بر عهده گرفت.

در سال ۱۳۴۲ فهرست نگاری مجموعه کتاب‌های چاپی فارسی دانشگاه هاروارد آمریکا را به انجام رساند. از سال ۱۳۴۴ تا ۱۳۵۸ رئیس کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران بود. از سال ۱۳۴۸ تا سال ۱۳۵۷ دانشیار و سپس استاد رشته تاریخ در دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران بود. در سال ۱۳۷۴ فهرست‌نگاری نسخه‌های خطی فارسی در «کتابخانه ملی اتریش» در وین را بعهده گرفت و انجام داد.

او تحقیقات ارزشمندی درباره ایران‌شناسی و کتاب‌شناسی انجام داد که این تحقیقات در نشریات معتبر ایرانی و خارجی منتشر شده‌است. از او به عنوان پدر کتابشناسی ایران یاد می شود.

نگاهی به آثار ایرج افشار

به گزارش میراث مکتوب، کم‌تر کسی را می‌یابیم که در دنیای ایرانشناسی- در دوره پیش از اسلام و بویژه دوره اسلامی- به پژوهش پرداخته و با نام استاد ایرج افشار آشنا نباشد. این موضوع به دلیل فراوانی و گستردگی پژوهش‌های ایشان در زمینه‌های گوناگون است. به‌راستی خداوند برکتی در زندگی ایشان نهاده بود که شاید به کم‌تر کسی دست داده باشد و این برکت نه‌تنها برای ایشان بلکه برای دیگران نیز بوده است چنانکه پژوهشگران همواره از آثار ایشان بهره‌مند خواهند شد.

زندگی استاد ایرج افشار دارای جنبه‌های گوناگونی است که هرکدام از آن‌ها از دیدگاهی اهمیت می‌یابد. آن‌ها که ایشان را از نزدیک دیده‌اند می‌دانند که حتی نشستن در کنار ایشان با آموختن همراه بود. در اینجا به گزیده‌ای از آثار ایشان اشاره خواهیم کرد تا آن‌ها که کم‌تر با آثار استاد افشار آشنا هستند بتوانند از جنبه‌های گوناگون فعالیت‌های ایشان آگاه شوند.

متون فارسی

یکی از مهم‌ترین بخش‌های فعالیت استاد افشار ، تصحیح و انتشار شماری از متون کهن فارسی است که در میان آن‌ها آثار بسیار مهمی به چشم می‌خورد. شمار این متن‌ها تاکنون افزون بر 60 عنوان می‌شود که از میان آن‌ها می‌توان به متون زیر اشاره کرد :

الصیدنه فی‌الطب (ترجمه فارسی) اثر ابوریحان بیرونی در زمینه داروشناسی کهن. عرایس‌الجواهر و نفایس‌الاطایب اثر ابوالقاسم عبدالله کاشانی در زمینه کانی‌شناسی کهن .مجمل‌الحکمه که ترجمه‌گونه‌ای از رسائل اخوان‌الصفا به فارسی و درواقع یک متن چند دانشی است. همچنین در این زمینه باید به کتاب جواهرنامه نظامی اثر محمد بن ابی‌البرکات جوهری نیشابوری اشاره کرد که به سال 592 قمری تألیف شده و در سال  شمسی 1383  توسط مرکز پژوهشی میراث مکتوب منتشر شده است.

کتابشناسی و پژوهش‌های وابسته

یکی از بزرگ‌ترین یادگارهای استاد افشار ، مجموعه بسیار مهم فهرست مقالات فارسی می‌باشد. این مجموعه دربرگیرنده فهرست مقالاتی است که به زبان فارسی در زمینه‌های گوناگون ایرانشناسی در نشریات منتشر شده است.

 نخستین جلد این مجموعه به سال 1340 منتشر شده و شامل مقالاتی است که از سال 1288 – 1338  در نشریات به چاپ رسیده است. این مجموعه تا جلد ششم بصورت یک‌تنه توسط استاد افشار گردآوری شده و مشخصات مقالات را تا سال 1376  همراه با نمایه‌هایی کارآمد در دسترس پژوهشگران قرار داده است.

این مجموعه درواقع کلید شناسایی موضوعاتی است که به زبان فارسی درباره آن‌ها مقالاتی نوشته شده، و ارزش این مجموعه چنان است که اگر استاد افشار در طول زندگی علمی خود فقط همین اثر را پدید می‌آوردند برای ماندگاری نام ایشان بسنده بود.

نشریات

از دیگر کارهای استاد افشار ، بنیانگذاری ، مدیریت یا سردبیری شماری از نشریات ادواری است که تقریباً همه آن‌ها را می‌توان مراجعی اصلی و ماندگار در زمینه پژوهش‌های ایرانی و کتابشناسی دانست. از جمله این نشریات می‌توان به مجله آینده اشاره کرد که توسط پدر ایشان دکتر محمود افشار یزدی بنیان‌گذاری شده و بعدها در دو دوره (1323 – 1324 و 1358 – 1372) توسط استاد ایرج افشار اداره می‌شد. افشار از سال 1333 تا 1335 سردبیری مجله سخن را بر عهده داشت، که صاحب امتیاز آن دکتر پرویز ناتل خانلری بود.

 همچنین او سردبیری دو مجموعه مهم کتابشناسی با عناوین کتابداری (نشریه کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران) و بویژه مجله راهنمای کتاب که از سال 1338 تا 1357 (یکی از مهم‌ترین نشریات درباره کتاب‌های منتشر شده در ایران در زمینه متون دوره اسلامی به صاحب امتیازی دکتر حسن یار شاطر ) بر عهده داشته است. در ضمن باید از مجموعه فرهنگ ایران زمین یاد کرد که از نخستین نشریات ادواری در زمینه انتشار رساله های نسبتاً کوتاه است.

نسخه‌شناسی و فهرست‌نویسی

از دیگر موضوعات پژوهش‌های استاد افشار می‌توان به دو مقوله نسخه‌شناسی و فهرست‌نویسی اشاره کرد. در زمینه نسخه‌شناسی مقالات متعددی از ایشان در نشریات مختلف منتشر شده است و آخرین پژوهش ایشان با عنوان کاغذ در فرهنگ و تمدن ایرانی در مرکز پژوهشی میراث مکتوب در دست انتشار است.

بخش دیگر فعالیت‌های ایشان در زمینه نسخه‌های خطی مربوط به فهرست‌نویسی نسخ است. او در فهرست‌نویسی و انتشار فهرست هایی چون فهرست کتاب‌های خطی کتابخانه ملی ملک و همچنین فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس (جلدهای 11- 16) نقش بسزایی داشته است.

همچنین یکی از فهرست های ایشان با عنوان فهرست دستنویس‌های فارسی در کتابخانه ملی اتریش و آرشیو دولتی اتریش در وین (تهران ، مؤسسه نشر فهرستگان ، 1382 خ) بعنوان کتاب سال 1382 برگزیده شده است.

استاد افشار در همکاری با مراکز گوناگون سلیقه ویژه‌ای داشت، بدینگونه که معمولاً با مراکزی همکاری می‌کرد که به خدمت بی‌شائبه آن‌ها به ایران‌زمین یقین داشت. از مهم ترین تصحیحات استاد افشار می شود به موارد زیر اشاره کرد:

جواهرنامه نظامی (پیش از این اشاره شد) . دفتر اشعار صوفی از صوفی محمد هروی که متنی از سده نهم هجری درباره آشپزی است. معرفت فلاحت از عبدالعلی بیرجندی که اثری کهن درباره کشاورزی است. دستورالجمهور فی مناقب ابویزید طیفور که متنی کهن درباره مقامات صوفی نامی بایزید بسطامی است. ختم‌الغرایب (چاپ نسخه‌برگردان) از خاقانی شروانی به کوشش و با پیش‌گفتار استاد افشار. تحفةالمحبین از یعقوب بن حسن سراج شیرازی در زمینه آموزش خوشنویسی. فروغستان از محمدمهدی فروغ اصفهانی درباره دانش استیفا. سعادت‌نامه از غیاث‌الدین علی یزدی در زمینه تاریخ مرتبط با آغاز سده نهم هجری

نیز دو مورد از چاپ‌های نسخه‌برگردان که آراسته به دیباچه‌های استاد افشار است : الابنیه عن حقایق الادویه که متنی در پزشکی و کهن‌ترین دستنویس فارسی است. تاریخ هرات منسوب به فامی هروی

مقاله‌های فارسی استاد افشار در زمینه ایرانشناسی در ۶ جلد به چاپ رسیده است. این شش جلد بالغ بر چهل سال از زندگی وی را در بر گرفته است و هر کسی که بخواهد در موضوعاتی که مربوط به ایران و زبان و فرهنگ ایرانی دست به پژوهش بزند، از مراجعه به این کتاب بی نیاز نخواهد بود. مجموعه مقالاتی که ایرج افشار در مجلات و یادنامه ها به چاپ رسانده است شاید بالغ بر دوهزار مقاله باشد. کتابهایی که ایشان در زمینه فرهنگ، تاریخ و ادب ایران انتشار داده اند بالغ بر سیصد جلد می شود و از این نظر شاید در میان معاصران بی نظیر باشد.

ایرج افشار که مدتی بود دچار بیماری شده بود، از شامگاه ۱۲ اسفندماه در بخش مراقبت‌های ویژه‌ی بیمارستان جم تهران بستری شد و در روز ۱۸ اسفند ۱۳۸۹ در سن ۸۵ سالگی درگذشت. قرار بود دانشگاه اسکاتلند در ماه سپتامبر ۲۰۱۱ به استاد افشار، در رشته‌ی تاریخ مدرک دکترای افتخاری تقدیم کند.

سخن رهبر معظم انقلاب درباره استاد ایرج افشار

«ایرج افشار، ایران‌شناسی برجسته و پرکار بود.» به گزارش خبرگزاری فارس به نقل از پایگاه‌ اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار مقام معظم رهبری، این جمله را حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب درباره‌ محقق، مورخ و کتاب‌شناس برجسته مرحوم ایرج افشار، پس از دریافت خبر درگذشت وی فرمودند. مرحوم افشار چند ماه پیش از اینکه رخ در نقاب خاک بکشد، در دیداری گرم و صمیمی با رهبر انقلاب، حضور یافته بود.

 

لینک      نظرات ()      

مطالب اخیر
کلمات کلیدی وبلاگ
دوستان من
پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری پايگاه اطلاع رساني دفتر نماينده ولي فقيه در استان و امام جمعه بوشهر سازمان تبلیغات اسلامی صدا و سیماي جمهوري اسلامي ايران مركز بوشهر پايگاه داده هاي فرهنگي- ديني پایگاه اینترنتی حاج حامد شاکرنژاد واحد مرکزی خبر موسسه شميم نخلستان بوشهر و كانون قرآْن مسجد ابوالفضل علیه السلام دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) مؤسسه فرهنگي موعود شورای اسلامی شهر تهران شبکه آموزش سيما شبكه يك صدا و سيمای جمهوری اسلامی ايران شبكه جهاني جام جم رسانه بین الملل سیما آموزش نماز قرآن و عترت :: رادیو :: سرویس جهانی منتظرالمهدي مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت علیه السلام مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت علیه السلام 2 پايگاه تخصصى نهج البلاغه وابسته شميم انتظار خبرگزاری آينده روشن خبرگزاری قرآنی ايران كانون راهبردي، فرهنگي و آموزشی خیمه جامعه ی وبلاگ نویسان بوشهر تشكلهاي ديني و مراكز فرهنگي كشور 100 خاطره از شهدا || شهید چمران و ... جنبش عدالتخواه دانشجویی عصر انتظار دولت مهر آرشیو اخبار 20:30 یوزرنیم و پسورد نود 32 دنیای مجازی دانلود رایگان کتابهای کامپیوتری فقط عکس ..عکس ... عکس قالب های پرشین بلاگ جامعه ی وبلاگ نویسان بوشهر نسیــــــــم شمــال لغت نامه دهخدا گل آقا پایگاه مقاومت عاشقان ثارالله شیراز وب سایت امام خمینی ره آموزش نظامی پیامبر امید :: یا لثارات الحسین :: .::لاله های آسمانی::. پایگاه آموزشی خبری آی تی گل نرگس پایگاه آموزشی خبری آی تی گل نرگس دستمال آبی پایگاه عفاف و حجاب صفوف آهنین پارس تولز مرجع ابزار وبمستر ایران مرکز مشاوره ازدواج و خانواده من هنوز زنده ام باشگاه خبرنگاران جوان استان همدان کانون شاگردان شهداء استان بوشهر بچه های مشهد بسیجیان گمنام عطر ظهور پایگاه خبری دانشجویان دانشگاه آزاد کاشان عشق است خدا پایگاه مقاومت صاحب الزمان (عج) اردبیل پاینده باد جمهوری اسلامی ایران علمي فرهنگي عمار هرمزگان نوشته های ساکت ما و یاد ترانه یک گام تا رهایی تلنگر ماجراهای من ورایانه هبوط سروش 8 طاها نیوز طاها شیخیانی کلامی از فرزند کورش پایگاه اطلاع رسانی قاری امیرحسین توحیدی دفتر تمرین سید مهدی کمال آرا پرشین گیگ دکتر نادر چقاجردی .::. ايلام امروز ::. آکاایران ، آکا الکتریک ، آکاالکتریک كشتي كج ایستگاه صلواتی 2 ... خبرهای خبرگزاری ها و سایت ها ثبت سایت شما در فهرست سایتهای ایرانی پايگاه رسمي محمدرضا سرشار (رضا رهگذر) عشق - عقل - ایمان کامران نجف زاده - به نام آرام دل‌ها رو به جلو بچه حزب الهي هوانورد حرکت مداوم و رو به جلو با راهکارهای نوین سایت صنعت و دانش سازمان مدارس معارف اسلامي پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیة الله العظمی مکارم شیرازی محمدکاظم روحانی نژاد خبرنگار صداوسیما جهاد فی سبیل الله بر دوش همه ماست صدا و نما ناگفته های من وتو به رنگ حقوق تيتر - ایمان ندومی دشتي ها هیأت مذهبی محبان اهلبیت علیهم السلام شهرستان بوشهر هیئت جوانان منتظر مراغه *بیت الزهرا حاج سیدعزیزحسینی دشتی (عمدة الاخیار) گلچین مطالب لوکس فارسی شناخت رهبری پیامک های ادبی - بیشه مقالات عمران ومعماری پایگاه گسترش آراء و اندیشه‌های حضرت امام خمینی رحمة الله علیه شیعه تم.:. قالب مذهبی امام روح الله وب سایت شهید گمنام منتظر... بچه‌های قلم پایگاه اینترنتی خورشید آل یاسین دانشجویان دانشگاه صنعتی کرمانشاه ایران نامه صلی الله علی الباكین الحسین روضه رضوان وب سایت شهید گمنام وبلاگ سیاسی مذهبی رهروان ولایت فجر آزادی - شهیدان زنده اند باولایت زنده ایم گیلان ، استان زیبای من کامران نجف زاده خبرنگارقلبهای ما نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در امور اهل سنت ایرانشهر وبلاگ رسانه فدائیان عشق با ولایت تا شهادت جهان اسلام پایگاه وب شبکه آموزش سیمای جمهوری اسلامی ایران وب سایت شخصی خانم صاحب الزمانی .:: عطرنماز ::. بهشت دل انديشه قم راه ولایت سربازان آخرالزمان چاپ 5 ستاره پایگاه اطلاع رسانی سپاه عاشورا استان آذربایجان شرقی وبلاگ قرآنی تصاویر جدید حاج حامد شاکر نژاد بنیاد دعبل خزاعی پنل ارسال پیامک رایگان ایذه سلام انجمن بزرگ نیمباز گرگان پست ‌الکترونیک ایرانی 'چاپار' دانشجویان کارشناسی اطاق عمل اتصال ******************* Join پرندگان ایران ایران نامه پایگاه اطلاع رسانی دانشگاه نیوز ايمني- حفاظت دريايي- جستجو و نجات دريايي | سازمان بنادر و دریانوردی جنـبش پیامـکی +جهان 2014 ( ◠‿◠)+ اشک قلم سپهربلاگ سایت مشاغل ناصرون - رسانه مجازی جوانان مطالبه گر جنوب کشور ارزش های دفاع مقدس بیسیم چی عشق اول آخرم فقط خدا ☫ عَلِیٌّ وَلِیُّ الله ☫ اخبار فناوری اطلاعات شبکه دوستان بهشت من شبکه اجتماعی ادبیات جهان