پروفایل من
امیرحسین مومنی
تماس با من
نویسنده (های) وبلاگ
آرشیو وبلاگ
جایگاه خشونت و مدارا در اسلام به قلم محقق: رمضان خاتمی دوست نویسنده: امیرحسین مومنی - پنجشنبه ۱ اردیبهشت ۱۳٩٠

 

http://vista.ir/include/articles/images/ef6938d8c3006fee260a2c134b4b5be1.jpg

 

 



یکی از موضوعات بایسته پژوهش جایگاه خشونت و مدارا در اسلام است. ضرورت این بحث ناشی از آن است که دشمنان دین، و دین ستیزان، اسلام را دین خشونت و مسلمانان را خشونت گرا معرفی کرده وبه القای دهها شبهه پرداخته‌اند. از سوی دیگر چالش‌ها ونزاع‌های سیاسی، عقیدتی و اجتماعی مسلمانان سبب شده است که دهها پرسش در جامعه دینی به وجود آید که برخی از آنها اشاره می‌شود:








جواب پرسش‌های فوق نیاز به تدوین کتاب‌ها وبرگزاری همایش‌های علمی دارد که باید از سوی حافظان فرهنگ وپاسداران دین صورت گیرد.حوزه‌های علمیه به عنوان سنگربانان ایدئولوژی اسلام وظیفه دارند که رویکرد و منظر اسلام را درباره خشونت و مدارا تبیین کنند.
این نوشتار می‌کوشد پاسخ پرسش‌های فوق را تحت عنوان "جایگاه خشونت و مدارا در اسلام" تبیین کند، طبیعی است پاسخ به پرسش‌های فوق، بدون تبیین جایگاه خشونت و مدارا در اسلام، امکان پذیر نیست. از سوی دیگر با بیان جایگاه خشونت و مدارا در اسلام، به پرسش‌های فوق نیز پاسخ داده خواهد شد، این نوشتار در محورهای زیر مورد بررسی قرار می‌گیرد:

متأسفانه عدم تعریف دقیق وجامع و اشتراک الفاظ، نقش بنیادی در عدم شفافیت رهیافتها ومنظر نظریه سازان مسائل علمی و اندیشه سازان سیاسی داشته وچالش‌هایی را نیز درپی دارد.
اشتراک لفظ دائم رهزن است                         اشتراک گبر ومؤمن در تن است
اختلاف خلق از نـام اوفتـاد                            چـون به معنـا رفت آرام اوفتاد
واژگان خشونت وتسامح که از واژگان ادبیات سیاسی وجامعه‌شناسی غرب هستند، دچار همین مشکل شده است: بحث از خشونت وتسامح که اولین بار در قرن شانزدهم در اروپا مطرح شد ریشه در نزاع بین دولت وکلیساها دارد. [1] طرح آن در حوزه فلسفه سیاسی اسلام ومتهم نمودن اسلام به دین خشونت، نیاز دارد که تعریف دقیق از برخی واژه‌ها انجام گیرد وجایگاه این دو مقوله تبیین شود.
واژه خشونت: (خشونت درشتی و زبری، ضد لینت ونرمی، خلاف نعومت) [2]: (خشن-خشونه: زبر ودرشت … خشن العیش: زندگی سخت شد) [3]: (الخشونه ضد النعومه …) [4].
دانشمندان جامعه شناس وحقوق‌دانان، هر کدام تعریف جدا گانه‌ای از خشونت داشته و تعریف جامعی ارائه نشده است. برخی خشونت را به شیوه‌های خلاف نرم ویا بر خلاف طبع ونرم فرد وجامعه تفسیر کرده‌اند [5] وبرخی دیگر خشونت را سوءاستفاده از قدرت معنا کرده‌اند. [6]
برخی دیگر گفته اند: هر حمله غیر قانونی به آزادی‌ها که جامعه رسماً یا ضمناً برای افراد خود قائل گردیده، خشونت است) [7] گاه خشونت به معنای قاطعیت و عدم چشم‌پوشی از خطاهای متهمان و مجرمان به کار می‌رود. این کاربرد در مقابل رفتار سهل‌انگارانه مجریان قانون … به کار می‌رود. کاربرد دیگر واژه خشونت، معادل با نابردباری مذهبی وتحمل ناپذیری فکری و عدم مماشات با رقبای سیاسی …) در قبال (بردباری مذهبی یا سیاسی)، (دیگر پذیری) به کار می‌رود [8] خشونت یعنی: تحمیل یا حذف دیگران به دلایل و روش‌های غیر قانونی و غیر منطقی … [9].
ـ تسامح و تساهل: تسامح: با یکدیگر آسان گرفتن، تساهل: سهل انگاری، اغماض و چشم‌پوشی … نرمی و ملایمت [10].
1-اصولاً خشونت چیست؟ 2-آیا جهاد واجرای حدود شرعی از مصادیق خشونت است؟ 3-آیا برای رسیدن به اهداف بلند مدت اسلامی می‌توان از خشونت بهره گرفت؟ 4-می‌توان نمونه‌ها ومواردی از سیاست‌های عدم خشونت در اسلام را بیان کرد؟ 5-دفاع از خاک میهن ویا یک اندیشه مقدس واز جان ومال را می‌توان عملی خشونت گونه شمرد؟ 6ـ کلمه اسلام مرادف عدم خشونت است ولی امروز نام اسلام باخشونت وترور در آمیخته است، علت در کجاست در اسلام یا در مسلمانی؟ یا قلم در دست دشمن است؟ 7ـ رسول خدا (ص) وائمه معصومان (ع) که رهبران کشتی هدایت هستند، نمود عدم خشونت بودند به چه دلیل مسلمانان خشونت را دنبال می‌کنند؟ 8-به چه دلیل هر حکومتی که بخواهد خود را مسلمان معرفی کند، در ابتدا احکام حدود وقصاص را در جامعه پیاده می‌کند؟ 1-معنا وتعریف واژگان خشونت

تسامح: آسان گرفتن، مدارا گرفتن، کوتاهی‌کردن و فرو گذاری کردن [11].
تساهل: سهل گرفتن بر یکدیگر، آسان گرفتن، به نرمی رفتار کردن، سهل انگاری [12].
همان طوری که بیان شد، خشونت به رغم آنکه مورد انزجار ومنفور طبع بشری است، ولی در تعریف آن اتفاق نظر وجود ندارد، همین عدم همسویی مبانی در خصوص خشونت این پرسش‌ها را به وجود آورده است:
اگر خشونت غیر قانونی است منظور کدام خشونت است؟
خشونت باچه انگیزه ودر برابر چه کسانی بد است؟
معیار‌های خشونت قانونی وغیر قانونی چیست؟
آنانی که اسلام ومسلمین را متهم به خشونت می‌کنند مقصود شان کدام خشونت است؟
آیا خشونت تنها در جهان اسلام وجود دارد یا در جوامع دیگر وجود نیز وجود دارد؟
ب-خلط معنا وقلمرو خشونت
واقعیت آن است که خشونت معنای خاص و عام دارد. عدم مرز بندی این دو معنا وعدم شفافیت آنها وخلط قلمرو این دو سبب چالش‌ها شده است معنای خاص خشونت، یعنی تحمیل، سرکوبی وحذف مخالفان به دلایل وروش‌های غیر منطقی وغیر قانونی. اگر خشونت به این معنا باشد، در اسلام حرام است، زیرا در اسلام آزادی بیان و عقیده و آزادی‌های سیاسی در چار چوب قانون محترم شمرده شده است. از سوی دیگر در اسلام سفارش شده، تا زمانی که مخالفان توطئه نکرده و مصالح عمومی را در خطر نینداخته، باید با آنان با رأفت برخورد شده وکرامت انسانی آنان مانند شهروندان دیگر باید حفظ شود، متأسفانه هرگاه از واژه خشونت بهره گرفته می‌شود، در افکار عمومی همین معنای خاص خشونت تبادر می‌کند. خشونت به معنای عام ولغوی آن عبارت است: از قاطعیت وعدم سهل انگاری در برابر قانون شکنان، متجاوز وستمگران که اصطلاحاً از این نوع خشونت، به عنوان خشونت قانونی یا خشونت مشروع یاد می‌شود که در راستای عدالت، ستم ستیزی، احقاق حق، پاسداری از کرامت انسانی و دفاع از نظام مشروع، صورت می‌گیرد. اگر خشونت به این معنا باشد، در اسلام جایز بوده وخردمندان نیز آن را قبول دارند. همه صاحبان اندیشه ونظریه سازانی که خشونت را جایز ندانسته‌اند، خشونت‌های قانونی ومشروع را نیز جایز دانسته‌اند که اصولاً خشونت قانونی از مصادیق خشونت نیست.
متأسفانه آنانی که اسلام ومسلمانان را متهم به خشونت کرده‌اند یا بین این دو معنای خشونت خلط کرده ویا دین ستیزانی هستند که کمر به نابودی دین اسلام بسته‌اند. از سوی دیگر آنانی که اسلام را دین خشونـت معرفی کرده‌اند وخود را پرچمداران تسامح وسهل انگاری می‌دانند، خشونت گراترین انسان‌ها هستند.
ج-جایگاه خشونت و مدارا در قانون‌گذاری اسلام.
به طور تفصیل می‌توان جایگاه خشونت و مدارا در اسلام را، در محورهای زیر مورد تحلیل قرارداد.

اسلام در رفتارهای فردی واجتماعی ومراودات معمولی خشونت را جایز ندانسته واز آن نهی کرده است. سفارش اسلام به اصلاح ذات البین، رعایت اخلاق خانواده، سفارش همسایگان، احترام به حقوق اقلیت‌های مذهبی وحفظ کرامت انسان و انسانیت و پرهیز از هر گونه خشونت در روابط اجتماعی، نشان دهنده آن است که اسلام برای مدارا اهمیت ویژه قائل است. پیامبر اسلام (ص) نیز در رفتارهای فردی واجتماعی، پیام آور صلح وصفا بود. انبیا نیز به سراغ قلب‌ها می‌رفتند و همین رفتار مسالمت آمیز آنان، یکی از راهکارهای بسیار موفق آنان در جذب مردم وتسخیر قلب‌ها بوده است. برهمین اساس است که خداوند یکی از ویژگیهای پیامبر اسلام (ص) را رأفت ومهربانی دانسته است: (فبما رحمه من الله لنت لهم ولو کنت فظاً غلیظ القلب لانفضوا …) [13] به رحمت الهی، با آنان نرمخو وپرمهر شدی. اگر تند خو وسخت دل بودی بی‌شک از تو پراکنده می‌شدند، پیامبر (ص) خود فرمود: (امرنی ربی بمداراه الناس کما امرنی باداء الفرائض) [14] پروردگارم مرا به مدارا ونرمی با مردم دستور فرمود، همانگونه که به انجام واجبات امر فرمود، همو فرمود: (مداراه الناس نصف الایمان والرفق لهم نصف العیش) [15] مهربانی وسازگاری با مردم از ایمان است ونرمی با آنان نیمی از برکت زندگی.
پیامبر اسلام (ص) در برخورد خشونت آمیز دیگران، نیز از قهر وخشونت بهره نگرفت: وقتی پیامبر (ص) در مکه برای دعوت مردم به خدا پرستی ظهور کرد، با عکس العمل شدید قریش مواجه شد قریش از هیچ گونه آزار وشکنجه، اهانت و افترا دریغ نورزیدند، واو را فردی کذّاب، ساحر، مجنون و… معرفی می‌کردند …[ولی] عکس العمل پیامبر (ص) این بود (اللهم اغفر لقومی بانهم لایعلمون..) [16] عبد الله بن مسعود نقل می‌کند که من دیدم که قوم پیامبر (ص) او را مضروب ساخته وخون آلود می‌کردند، ولی او خون‌ها را از صورتش پاک کرده، می‌گفت: بارالها! قوم مرا بیامرز که آنان نادانند. [17]
امامان (ع) نیز در رفتارهای فردی واجتماعی از خشونت بهره نمی‌گرفتند، چه بسا افرادی که با آنان با خشونت برخورد می‌کردند ولی رفتار محبت آمیز آنان شدیداً مردم را تحت تأثیر قرار داده وبرخی افراد غیر مسلمان، مسلمان شده و افراد مسلمان جذب امامان می‌شدند. نقل شده است که حضرت علی‌(ع) در میان اصحابش نشسته بود و زن زیبایی از آن جا عبور کرد و توجه حاضران را به خود جلب کرد. امام فرمود: (چشمان این مردان سخت در طلب است واین مایه تحریک و هیجان است. بنابر این هر گاه یکی از شما نگاهش به زن زیبایی افتاد باهمسرش آمیزش کند چرا که این زنی است همچون آن. یکی از خوارج که حاضر بود با شنیدن سخن حضرت گفت: خداوند این کافر را بکشد، چقدر دانا وفقیه است! اصحاب یورش بردند که او را بکشند، امام فرمود: آرام باشید! جواب دشنام، دشنام است یا گذشت از گناه؟) [18] خوارج بارها به حضرت علی (ع) اهانت نموده وسخنرانی‌های آن حضرت را قطع نمودند، ولی آن امام همام باخشم با آنان برخورد نکرد. [19]

تشریع احکام الهی، بویژه احکام عبادی وفردی اسلام، نیز بر اساس تسامح تشریع شده است، یعنی اسلام تکالیف فوق قدرت وسخت‌گیری‌های غیر منطقی را تشریع نکرده است: (لا یکلف الله نفساً الا وسعها …) [20] از سوی دیگر هر گونه عسر وحرج در دین نفی شده است، چنانکه حدیث رفع [21] ودستورات اسلام در خصوص عسر وحرج زدایی [22]، شاهد بر این مدعا است. اصولیین در بحث شبهه حکمیه طرفداران اصالت برائت هستند که حکایت از تسامح در احکام دارد، متأسفانه بعضی، از احکام فردی وعبادی اسلام، برداشت‌های غیر منطقی نموده ودستورات اسلام را سخت‌گیرانه تفسیر کرده‌اند، استاد شهید مطهری می‌نویسد: (در این شریعت به حکم این که (سهله) است تکالیف دست وپاگیر وشاق وحرج آمیز وضع نشده است، (ماجعل علیکم فی الدین من حرج) خدا در دین تنگنایی قرار نداده است وبه حکم اینکه (سمحه) باگذشت است، هر جا که انجام تکالیفی توأم با مضیقه ودرتنگنا واقع شدن گردد، تکلیف ملغی می‌شود) [23] تسامح وتساهل دینی بدان معنا است که در امر دینداری می‌توان به حداقل‌ها تکیه نموده ومردم در رعایت حداکثر‌ها مجبور نشده‌اند زیرا خداوند از بندگان خود همان واجبات را خواسته وحداقل روزه را که همانا ترک مبطلات آن است را خواسته ومستبحات را از بندگان خاصی خواسته است. در بقیه احکام فردی وعبادی نیز اصل تسامح پذیرفته شده است. بی‌تردید یکی از مصادیق بارز تسامح دینی که پیامبر فرموده است ناظر به این گونه تسامح می‌باشد. امام صادق (ع) نقل می‌کند که همسر عثمان بن مظعون به محضر پیامبر اسلام (ص) شکایت نمود که او روزها روزه گرفته وشب‌ها به عبادت می‌پردازد … [24] آن حضرت در حالی که ناراحت بود، خطاب به عثمان فرمود: (یاعثمان لم یرسلنی الله بالرهبانیه، ولکن بعثنی بالحنیفیه السهله المسحه …) [25] البته سهل انگاری وتسامح دینی بدان معنا نیست که نسبت به اصل دین و حداقل‌های آن بی‌تفاوت بود. شهید مطهری می‌نویسد: (همانگونه که خداوند، مشقّت بر بندگان را نمی‌پذیرد، زیر پا نهادن حداقل‌های دینی را نیز نمی‌پذیرد و در صورت تحقق، به شدت با آن بر خورد می‌کند. امر به معروف ونهی از منکر، مکانیزم تحقق بخشیدن به حداقل‌های دینی به خصوص در سطح جامعه دینی است به تعبیر علی (ع) رسول اکرم (ص) طبیبی بود که بر سر بالین بیماران حاضر می‌شد و ابتدا بالطف ومهربانی وگذشت وچشم‌پوشی، مرهم بر زخم‌های آنان می‌نهاد ولی اگر (تسامح وتساهل) سودی نمی‌بخشید و آن‌ها در رعایت حداقل‌های دینی کوتاهی می‌کردند واحکام الهی را به مسخره می‌گرفتند با آن‌ها به شدت برخورد می‌کرد و با اجرای حدود الهی آنها را تنبیه می‌نمود) [26] بر این اساس نمی‌توان در اجرای احکام الهی، حفظ دین وارزش‌های آن بی‌تفاوت بود وتسامح نمود.
اکثر جنگ‌های پیامبر (ص) در راستای حفظ دین ومصالح عمومی صورت می‌گرفت زیرا دین ستیزان، دین و مقدسات آن را نشانه گرفته بودند که خداوند خطاب به آن حضرت فرمود: (محمد رسول الله والذین آمنوا معه اشداء علی الکفار رحماء بینهم) [27].
یکی از استراتژی‌های مهم ائمه (ع) نگهبانی از قداست وحرمت وحفظ دین بود اصولاً ائمه برای صیانت دین، صلح [28]، قیام [29]، سکوت [30] وحکومت می‌کردند، چنانچه امام علی (ع) بارها هدف از تشکیل حکومت خود را اجرای قوانین الهی [31] دانست. امام حسین (ع) نیز یکی از اهداف قیام خود را دین ستیزی وقانون شکنی یزید بیان نمود [32] در این جا اگر این پرسش مطرح شود که آیا تسامح در اصل وکیان دین جایز است یا نه؟ باید گفت: اسلام تسامح را در اصل حفظ دین، نمی‌پذیرد، از این رو رهبران الهی با آنانی که دین ومقدسات آن را زیر سؤال می‌بردند، مماشات نکرده و با دین‌ستیزان شدیداً برخورد کرده ومداهنه در اصل دین را نمی‌پذیرفتند.

یکی از پرسش‌های مهم این است که آیا تشریع واجرای قوانینی مانند حدود و قصاص و جهاد خشونت است یا نه؟
جواب: پرسش فوق بیان مطالب زیر را می‌طلبد:
یکم: اصولاً جعل احکام جزایی وکیفری باهدف جلوگیری از نا هنجارها وحاکمیت عدالت و تأمین مصالح فردی وعمومی به وجود می‌آید، از این رو در قرآن از اجرای قانون قصاص به عنوان حیات اجتماعی یاد شده است: (ولکم فی القصاص حیاه یا أولی الالباب) [33] از سوی دیگر برخورد بامفسدان و قانون شکنان ایجاب می‌کند که قانون باز دارنده تشریع شود. واقعیت آن است که تشریع برخی از قوانین به منظور جلوگیری از ناهنجاری‌ها، قانون شکنی‌ها، اجرای عدالت، برقراری، امنیت و دفاع از حقوق اکثریت مردم ودفاع از نظام مشروع صورت می‌گیرد، چه بسا انسان‌هایی که قرآن از آنان به عنوان حیوان یاد می‌کند [34] امنیت مردم را در خطر انداخته و رأفت ومهربانی وهدایت، بر آنان تأثیر ندارد، نیاز به را هکارهای بازدارنده دارند، که همان قوانین جزایی وکیفری است. برخی از نظریه سازان غربی مانند هابز که انسان را ذاتاً مغرور و خودخواه می‌داند، قدرت دولت را وسیله کنترل خود خواهی بشر می‌دانند. وی معتقد است که انسان به طور طبیعی همواره با همنوعان خویش در جنگ است در نتیجه، وجود یک دولت تام الاختیار برای مهار کردن این خود خواهی الزامی است [35]، طبیعی است یکی از را هکارهای مهم کنترل دولت از جنگ‌ها ونزاع‌ها بهره‌گیری از قوانین باز دارنده است، بر همین اساس است که در همه جوامع، قوانین کیفری، زندان، ندامتگاه‌ها و… وجود دارد. اصولاً اگر در جوامع قوانین جزایی وکیفری ودفاعی وجود نداشته باشد، چگونه می‌توان جامعه مبتنی بر مدارا و آرامش را به وجود آورد؟ همان قانون‌ذارانی که نظریه پردازان نفی خشونت هستند، قوانین به ظاهر خشونت آمیز را نیز تشریع کرده‌اند که از آن‌ها به عنـوان خشونت‌های مشروع یا خشونت‌های قانونی یـاد می‌شود، تشریع این دسته قوانین حکایت از آن دارد که این دسته از قوانین یا از مصادیق خشونت نیستند و یا این نوع خشونت‌ها مشروع می‌باشد: (بنابر این مجازات‌های قانونی را باید از مصادیـق خشونت ورزی ندانسته ودر رد و یا اثبات آن دخیل ندانیم) [36] (… بنابر این اگر مجازات‌ها به ظاهر خشن هم به نظر می‌رسد، از آنجا که به مثابه قانون، مورد تأیید شهروندان نیز هست، دیگر خشونت به حساب نمی‌آید). [37]
دوم: اثبات جرم: اسلام در اثبات جرم از عنصر تسامح بهره گرفته است. اسلام سعی دارد با طرح برخی از شرایط از اثبات جرم جلوگیری کند تا زمینه اجرای قوانین از بین برود، چنانکه برای اثبات جرم زنا، شهادت چهار نفر عادل را شرط دانسته است [38] که اثبات جرم را به حداقل برساند.
سوم: قاعده شبهه در حدود (الحدود تدرأ بالشبّهات) بیانگر رأفت ورحمت الهی است این قاعده که در فقه کار برد زیاد دارد، بدان معنا است که هر گونه احتمال شبهه، مانع تحقق اجرای حدود الهی است، شارع مقدس می‌توانست به گونه دیگری جعل احکام کند، تا به راحتی جرم اثبات شده وقوانین اجرا شود ولی اثبات جرم با شرایط خاص، حکایت از آن دارد که رأفت الهی بر غضب آن پیشی گرفته است: (یامن سبقت رحمته غضبه)، (رحمتی وسعت کل شیء) [39] (ما ارسلناک الا رحمه للعالمین) [40].
زآنکه این دمها چه گر نالایق است رحمت من بر غضب هم سابق است [41].
چهارم برنامه‌های خشونت زدایی: در اسلام اجرای قوانین جزایی وکیفری اولین راه‌کار نیست، بلکه آخرین راهکار است. در اندیشه دینی حکومت وظیفه دارد که با اتخاذ سیاست‌های منطقی به فقر زدایی پرداخته و راههای بزهکاری اقتصادی را از بین ببرد. امام علی (ع) خطاب به مالک اشتر فرمود: (به کارگزارانت، حقوقی مکفی برسان تا با آنان در اصلاح نفس، کمک کند واز دست درازی به اموال مردم که در اختیار شان هست، بی‌نیاز کند) [42] همچنین حکومت وظیفه دارد که باطرح سیاست‌های کلان فرهنگی به آموزش‌های اخلاقی توجه نموده وبه اشاعه وگسترش باورهای دینی، مانند خدا محوری، معاد باوری و معنویت‌گرایی بپردازد که این‌ها عوامل مهم جرم زدایی است. ایجاد تسهیلات برای ازدواج، وبرنامه‌های سازنده جهت استحکام نظام خانوادگی یکی دیگر از رسالت‌های نظام می‌باشد. نظارت عمومی که از آن به عنوان امر به معروف و نهی از منکر یاد می‌شود، نقش بنیادی در جرم زدایی دارد. از سوی دیگر رهبران دینی نیز وظیفه دارند که باهدایت و موعظه از عوامل جرم زا جلوگیری کنند. در اسلام جرم نوعی بیماری است که اسلام به پیشگیری آن اهمیت خاص داده است.
پنجم: عفو عمومی از سوی حاکم اسلامی و توبه از سوی بزهکار دو عامل مهم جلوگیری از اثبات و اجرای حدود است اگر برخی احکام جزایی اسلام با راههایی مانند اقرار ثابت شود و بزهکار توبه کند، حد جاری نمی‌شود، (یسقط الحد لو تاب قبل قیام البینه رجماً کان او حداً، ولا یسقط لو تاب بعده، و لیس للامام (ع) ان یعفو بعد قیام البینه، وله العفو بعد الاقرار کما مرّ، ولو تاب قبل الاقرار سقط الحد) [43] از سوی دیگر حاکم شرع بر اساس مصلحت فردی و اجتماعی می‌تواند برخی از بزهکاران را عفو کند.
با توجه به مطالب فوق باید گفت: تشریع احکام جزایی و کیفری و اجرایی آن خشونت نیست زیرا تشریع این دسته از احکام به منظور جلوگیری از قانون شکنی و تجاوز به حقوق فردی واجتماعی و با اهداف تربیتی واخلاقی صورت می‌گیرد. در اسلام قوانین کیفری، مجازات نه با هدف انتقام، بلکه وسیله‌ای برای احیای بشریت و پاکسازی جامعه از ناهنجاری‌ها شکل می‌گیرد شاید بر همین اساس باشد که امام صادق (ع) اجرای حدود را مانند آب بارانی دانست که به جامعه حیات بخشیده وپاکیزگی می‌دهد: (حدّ یقام فی الارض اولی فیها من مطر اربعین لیله وایامها) [44]، اگر یک حد از حدود الهی در زمین جاری شود پاک‌کننده‌تر و نافع‌تر از بارانی است که چهل شبانه روز ببارد.
با توجه به شرایطی که شرع برای اثبات جرم واجرای حدود لحاظ نموده عملاً شرایط تحقق موضوع جرم کمتر اتفاق افتاده ودر اثبات جرم تسامح مد نظر قرار گرفته است. واقعیت نیز آن است که احکام جزایی از مصادیق خشونت‌های غیر مشروع نبوده و خردمندان اجرای آن‌ها را معقول ومنطقی می‌دانند و برخی رأفت بیش از حد را عامل جنایت‌ها و ناهنجاری‌ها می‌دانند. رأفت بیش از حد باعث شد ترس مردم از محاکمه و مجازات از بین برود به طوری که در سالهای پس از انقلاب فرانسه، دسته‌های سارقین در روستاها و شهرها به راهزنی و سرقت و چپاول علنی پرداخته و با خیال راحت از مردم سلب [امنیت] نمودند [45] برخی چون منتسکیو بر حتمیت و قطعیت مجازات تأکید داشتند و با مجازاتهای افراطی مخالفت می‌کردند و برخی نیز معتقدند که هر چه کفه مجازات، سنگین‌تر باشد در منحرف کردن مجرم بالقوه از بزهکاری مؤثرتر است. [46]
بیان این مطلب ضروری است که در 94 کشور جهان اعدام‌ها قانونی بوده و در برخی از کشورها اجرا می‌شود. آمریکا از کشورهایی است که اعدام در آن قانونی است. عناوین مجرمانه مانند قتل، زنای به عنف، لواط، احراق عمدی، قتل مأمور مسلح، هواپیما ربایی و... مستوجب اعدام است. [47]: (امروزه در اکثر حوزه‌های ایالات متحده آمریکا، اعدام قانونی است وآمار نشان می‌دهد که روز به روز بر تعداد اعدام شدگان اضافه می‌شود). [48]
عیسی بن مریم (ع) در انجیل می‌گوید: (من نیامده‌ام که صلح وآرامش برقرار کنم، من آمده‌ام تا شمشیر را برقرار نمایم، من آمده‌ام تا پسر را از پدر جدا کنم و دختر را از مادر و عروس را از مادر شوهر …) [49].
تشریع احکام جهادی ودفاعی اسلام نیز از مصادیق خشونت نیست بی‌تردید جنگ‌های غیرمشروع وتجاوز منفورترین پدیده‌هایی هستند که همگان از آن نفرت دارند و اسلام نیز آن را غیر مشروع خوانده و همگان را به صلح و همگرایی فراخوانده است. سفارش اسلام به صلح نشان‌دهنده آن است که اسلام پرچمدار صلح بوده و قوانین خشونت آمیز تشریع نکرده است، زیرا بین دعوت به صلح و تجویز خشونت پارادوکس وجود دارد. احکام دفاعی اسلام که بااهداف دفاع از جان، مال و دفاع در برابر تجاوز بیگانگان و دفاع از نظام تشریع شده رهیافت مهم عقل وشرع است. از سوی دیگر دفاع از جال و مال فطری بوده و با نظام آفرینش همسو است. آیا حیوانات مانند زنبور عسل نیستند که به دفاع از خود می‌پردازد. امروزه اگر قانون دفاع تشریع نمی‌شد و خرد مندان بر لزوم بهره‌گیری از آن اتفاق نداشتند، بشر شاهد جنایات، قتل عام‌ها و بیشتر از این نبود؟! آنچه که جوامع بشری را در طول تاریخ تهدید می‌کرده وامروزه نیز تهدید می‌کند، تجاوز وجنگ‌های غیر مشروع می‌باشد، خلط دو مقوله تجاوز ودفاع سبب شده است که برخی تصور کرده‌اند که احکام دفاعی اسلام خشونت است، غافل از اینکه آنچه که در اسلام مشروعیت دارد، دفاع است. در اسلام دفاع ارزشمندترین پدیده است که در آیات [50] و روایات به آن تصریح شده است امام علی (ع) از جهاد به عنوان عامل عزت مندی وحفظ قدرت در برابر دشمن یاد کرده [51] وآن را بابی از ابواب بهشت خوانده است [52] و ترک جهاد را مایه ذلت دانسته است [53] اسلام ذلت وتسلیم شدن در برابر ستمگران را نپذیرفته است: (یا ایّها النبی جاهد الکفار والمنافقین واغلظ علیهم) [54]‌ای پیامبر با کافران ومنافقان به جهاد برخیز وبر آنان سخت بگیر: (فمن اعتدی علیکم فاعتدوا بمثل ما اعتدی علیکم) [55]، هر کس به شما تعدی کرد وحمله ورشد، مقابله بمثل کنید.
اظهار عجز پیش ستمگران ز ابلهی است اشک کباب باعث طغیان آتش است
دفاع از مظلومان که اسلام بدان سفارش کرده است [56] از سوی خرد وخرد ورزان نیز پذیرفته شده است، (مطابق عقل سلیم، مظلومان که مورد تجاوز ظالمان قرار گرفته‌اند و هستی آنها در معرض نابودی قرار دارد، مجازند وحق دارند تا برای سرکوبی مهاجم دست به سلاح برده ودفع شر نمایند) [57] در درون ایدئولوژی لیبرالیستی خشونت دفاعی می‌گنجد، لذا شخصی مانند کارل پوپر می‌نویسد: (نتیجه مهم این است که نباید اجازه داد تفاوت میان حمله ودفاع محو شود بلکه بر عکس باید بر این تفاوت، تأکید کنیم و از نهادهای اجتماعی که وظیفه شان تفاوت دقیق نهادن میان تجاوز ومقاومت در برابر تجاوز است، پشتیبانی کنیم) [58].
1-رفتارهای فردی واجتماعی 2-تشریع احکام فردی وعبادی 3-تشریع واجرای قوانین اسلام مانند حدود، قصاص و جهاد

پانوشت‌ها:
[1]-ر. ک: فصلنامه پژوهش‌های قرآنی، شماره 12-11، ص 173.
[2]-علی اکبر دهخدا، لغت نامه، ج 6، ص 8630.
[3]-فرهنگ لاروس، مترجم حمید طبیبیان، ج 1، ص 915.
[4]-مجمع البحرین، ج 1-2، ص 651.
[5]-مجله کیان، ج 1-2، ص 651.
[6]-ر. ک: کتاب نقد، شماره 15 / 14، ص 33.
[7]-مفهوم تجاوز، در حقوق بین‌الملل، نسرین مصفا ودیگران، ص 47-46.
[8]-کتاب نقد، شماره 15 / 14، ص 393.
[9]-همان: ص 343.
[10]-لغت نامه دهخدا، ج 4، ص 5876.
[11]-محمد معین، فرهنگ فارسی، ج 1، ص 1078، فرهنگ فارسی لاروس، ج 1، ص 568.
[12]-همان، فرهنگ لاروس، ج 1، ص 568.
[13]-آل عمران، آیه: 159.
[14]-الکافی ج 2، ص 117.
[15]-همان.
[16]-بحار الانوار ج 95، ص 167.
[17]-صحیح بخاری، ج 9، ص 20.
[18]-نهج البلاغه، حکمت 420، با اقتباس از حکومت اسلامی، شماره 17، ص 447-448.
[19]-ر. ک: مجله حکومت اسلامی، ویژه نامه حکومت علوی، شماره 17، ص 446-447.
[20]-بقره، آیه 286، ر. ک: ترجمه المیزان، ج 2، ص 618، تفسیر نمونه، ج 2، ص 294.
[21]-ر. ک: بحار الانوار، ج 22، ص 443.
[22]-ر. ک: مائده، آیه 6، بقره، آیه 185.
[23]-کتاب نقد، شماره 15 / 14، ص 356.
[24]-در انجام عبادات سخت گرفته وحقوق شرعی خانواده را رعایت نمی‌کند.
[25]-بحار الانوار ج 22، ص 263-264.
[26]-تعلیم وتربیت، ص 168.
[27]-فتح، آیه 29.
[28]-ر. ک: باقر قرشی حیاه الامام الحسن، ح 2، ص 280.
[29]-ر. ک: تاریخ تاریخ طبری، ج 4، ص 266.

[30]-ر. ک:نهج البلاغه نامه 61، سیری در نهج البلاغه ص 182.
[31]-ر. ک نهج البلاغه، خطبه 131.
[32]-ر. ک: موسوعه کلمات الامام الحسین (ع)، ص 316.
[33]-بقره، آیه 179، تفسیر نمونه ج 1، ص 602-612، ترجمه المیزان ج 1، ص 617 بعد بعد.
[34]-ر. ک: اسراء، آیه: 44.
[35]-ر. ک: کتاب نقد، شماره 14 / 15، ص 35.
[36]-فصلنامه کتاب نقد، شماره 15/14، ص 14.
[37]-همان، ص 13-14.
[38]-ر. ک: محمد لنکرانی، تفضیل الشریعه، ص 114، تحریر الوسیله، ج ص، ص 461.
[39]-اعراف، آیه 156.
[40]-انبیاء آیه: 107.
[41]-بدیع الزمان فروزان فر، احادیث مثنوی، ص 26.
[42]-نهج البلاغه، نامه 53.
[43]-کشف اللثام ج 2، ص 398.
[44]-وسایل الشیعه، ج 18، ص .
[45]-مرتضی محسنی، کلیات حقوق جزا، ج 1، ص 194.
[46]-گلدوزیان، ایرج، بایسته‌های حقوق جزا، ص 72.
[47]-کتاب نقد، شماره 14 / 15، ص 358-359.
[48]-ر. ک: به فصلنامه کتاب نقد، شماره 14 / 15، ص 358-که آمار و جایگاه اعدام را با بهره‌گیری از کتاب اعدام در آمریکا، اثر هوگو آدام برو-آورده است.
[49]-انجیل متی، باب 11، بند 31-38، کنایه از اینکه با مفاسد وگناه برخورد می‌کنم.
[50]-ر. ک: بقره 194، تفسیر نمونه ج 2، ص 16-18.
[51]-نهج البلاغه، صبحی صالح، خطبه 27، شرح ابن ابی الحدید، ج 1-2، ص308.
[52]-نهج البلاغه، صبحی صالح، خطبه 27، شرح ابن ابی الحدید، ج 1-2، ص 308.
[53]-نهج البلاغه، صبحی صالح، خطبه 27، شرح ابن ابی الحدید، ج 1-2، ص 308.
[54]-توبه، 73، تفسیر نمونه ج 8، ص 41.
[55]-بقره، آیه 194.
[56]-ر. ک: نساء آیه 75، ترجمه المیزان ج 4، ص 601-602.
[57]-کتاب نقد شماره 14 / 15، ص 13، نقل از کیان، شماره 45.
[58]-ر. ک: کارل پویریر، (ناکجا آباد وخشونت ) رحمان افشاری، کیان شماره 45، ص 53.

 

 

محقق:  رمضان خاتمی دوست

کارشناس امورمساجد اداره کل تبلیغات اسلامی استان گیلان


لینک      نظرات ()      

مطالب اخیر
کلمات کلیدی وبلاگ
دوستان من
پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری پايگاه اطلاع رساني دفتر نماينده ولي فقيه در استان و امام جمعه بوشهر سازمان تبلیغات اسلامی صدا و سیماي جمهوري اسلامي ايران مركز بوشهر پايگاه داده هاي فرهنگي- ديني پایگاه اینترنتی حاج حامد شاکرنژاد واحد مرکزی خبر موسسه شميم نخلستان بوشهر و كانون قرآْن مسجد ابوالفضل علیه السلام دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) مؤسسه فرهنگي موعود شورای اسلامی شهر تهران شبکه آموزش سيما شبكه يك صدا و سيمای جمهوری اسلامی ايران شبكه جهاني جام جم رسانه بین الملل سیما آموزش نماز قرآن و عترت :: رادیو :: سرویس جهانی منتظرالمهدي مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت علیه السلام مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت علیه السلام 2 پايگاه تخصصى نهج البلاغه وابسته شميم انتظار خبرگزاری آينده روشن خبرگزاری قرآنی ايران كانون راهبردي، فرهنگي و آموزشی خیمه جامعه ی وبلاگ نویسان بوشهر تشكلهاي ديني و مراكز فرهنگي كشور 100 خاطره از شهدا || شهید چمران و ... جنبش عدالتخواه دانشجویی عصر انتظار دولت مهر آرشیو اخبار 20:30 یوزرنیم و پسورد نود 32 دنیای مجازی دانلود رایگان کتابهای کامپیوتری فقط عکس ..عکس ... عکس قالب های پرشین بلاگ جامعه ی وبلاگ نویسان بوشهر نسیــــــــم شمــال لغت نامه دهخدا گل آقا پایگاه مقاومت عاشقان ثارالله شیراز وب سایت امام خمینی ره آموزش نظامی پیامبر امید :: یا لثارات الحسین :: .::لاله های آسمانی::. پایگاه آموزشی خبری آی تی گل نرگس پایگاه آموزشی خبری آی تی گل نرگس دستمال آبی پایگاه عفاف و حجاب صفوف آهنین پارس تولز مرجع ابزار وبمستر ایران مرکز مشاوره ازدواج و خانواده من هنوز زنده ام باشگاه خبرنگاران جوان استان همدان کانون شاگردان شهداء استان بوشهر بچه های مشهد بسیجیان گمنام عطر ظهور پایگاه خبری دانشجویان دانشگاه آزاد کاشان عشق است خدا پایگاه مقاومت صاحب الزمان (عج) اردبیل پاینده باد جمهوری اسلامی ایران علمي فرهنگي عمار هرمزگان نوشته های ساکت ما و یاد ترانه یک گام تا رهایی تلنگر ماجراهای من ورایانه هبوط سروش 8 طاها نیوز طاها شیخیانی کلامی از فرزند کورش پایگاه اطلاع رسانی قاری امیرحسین توحیدی دفتر تمرین سید مهدی کمال آرا پرشین گیگ دکتر نادر چقاجردی .::. ايلام امروز ::. آکاایران ، آکا الکتریک ، آکاالکتریک كشتي كج ایستگاه صلواتی 2 ... خبرهای خبرگزاری ها و سایت ها ثبت سایت شما در فهرست سایتهای ایرانی پايگاه رسمي محمدرضا سرشار (رضا رهگذر) عشق - عقل - ایمان کامران نجف زاده - به نام آرام دل‌ها رو به جلو بچه حزب الهي هوانورد حرکت مداوم و رو به جلو با راهکارهای نوین سایت صنعت و دانش سازمان مدارس معارف اسلامي پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیة الله العظمی مکارم شیرازی محمدکاظم روحانی نژاد خبرنگار صداوسیما جهاد فی سبیل الله بر دوش همه ماست صدا و نما ناگفته های من وتو به رنگ حقوق تيتر - ایمان ندومی دشتي ها هیأت مذهبی محبان اهلبیت علیهم السلام شهرستان بوشهر هیئت جوانان منتظر مراغه *بیت الزهرا حاج سیدعزیزحسینی دشتی (عمدة الاخیار) گلچین مطالب لوکس فارسی شناخت رهبری پیامک های ادبی - بیشه مقالات عمران ومعماری پایگاه گسترش آراء و اندیشه‌های حضرت امام خمینی رحمة الله علیه شیعه تم.:. قالب مذهبی امام روح الله وب سایت شهید گمنام منتظر... بچه‌های قلم پایگاه اینترنتی خورشید آل یاسین دانشجویان دانشگاه صنعتی کرمانشاه ایران نامه صلی الله علی الباكین الحسین روضه رضوان وب سایت شهید گمنام وبلاگ سیاسی مذهبی رهروان ولایت فجر آزادی - شهیدان زنده اند باولایت زنده ایم گیلان ، استان زیبای من کامران نجف زاده خبرنگارقلبهای ما نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در امور اهل سنت ایرانشهر وبلاگ رسانه فدائیان عشق با ولایت تا شهادت جهان اسلام پایگاه وب شبکه آموزش سیمای جمهوری اسلامی ایران وب سایت شخصی خانم صاحب الزمانی .:: عطرنماز ::. بهشت دل انديشه قم راه ولایت سربازان آخرالزمان چاپ 5 ستاره پایگاه اطلاع رسانی سپاه عاشورا استان آذربایجان شرقی وبلاگ قرآنی تصاویر جدید حاج حامد شاکر نژاد بنیاد دعبل خزاعی پنل ارسال پیامک رایگان ایذه سلام انجمن بزرگ نیمباز گرگان پست ‌الکترونیک ایرانی 'چاپار' دانشجویان کارشناسی اطاق عمل اتصال ******************* Join پرندگان ایران ایران نامه پایگاه اطلاع رسانی دانشگاه نیوز ايمني- حفاظت دريايي- جستجو و نجات دريايي | سازمان بنادر و دریانوردی جنـبش پیامـکی +جهان 2014 ( ◠‿◠)+ اشک قلم سپهربلاگ سایت مشاغل ناصرون - رسانه مجازی جوانان مطالبه گر جنوب کشور ارزش های دفاع مقدس بیسیم چی عشق اول آخرم فقط خدا ☫ عَلِیٌّ وَلِیُّ الله ☫ اخبار فناوری اطلاعات شبکه دوستان بهشت من شبکه اجتماعی ادبیات جهان